Eswatini

Ufalme wa Eswatini Umbuso weSwatini (Kiswazi) Kingdom of Eswatini (Kiingereza)
Bendera Nembo
Kaulimbiu: Siyinqaba (Kiswazi) "Sisi ni ngome"
Wimbo wa taifa: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati "Mungu, Mpaji wa Baraka kwa Waswati"
Miji mikuu	Mbabane (serikali) Lobamba (bunge)
Mji mkubwa	Mbabane 26°19′ S 31°08′ E
Lugha rasmi	Kiswati Kiingereza
Kabila	84 Waswati 10 Wazulu 6 wengine

Eswatini (rasmi: Ufalme wa Eswatini; zamani Uswazi) ni nchi isiyo na pwani iliyoko Kusini mwa Afrika, ikipakana na Afrika Kusini upande wa magharibi, kaskazini, na kusini, na Msumbiji upande wa mashariki. Kufikia mwaka 2024, ina idadi ya watu inayokadiriwa kuwa takriban milioni 1.2, na hivyo kuwa mojawapo ya nchi ndogo zaidi barani Afrika kwa idadi ya watu. Miji mikuu yake ni Mbabane (mji mkuu wa utawala) na Lobamba (mji mkuu wa bunge na kifalme), huku nchi ikigawanywa katika maeneo manne na lugha rasmi zikiwa SiSwati na Kiingereza.

Eswatini ina historia iliyoundwa na uhamaji na kuungana kwa jamii za Wanguni, ambazo ziliunda falme za awali katika eneo hilo. Taifa la Waswazi lilianzishwa katika karne ya 18 chini ya uongozi wa Ngwane III na baadaye kuimarishwa na Mfalme Sobhuza I na Mfalme Mswati II, ambaye jina la nchi limetokana naye. Katika karne ya 19, ufalme huu ulikumbwa na shinikizo kutoka kwa wakoloni wa Makaburu na baadaye ushawishi wa Waingereza, hali iliyosababisha vipindi vya ugawaji wa ardhi na udhibiti wa kiutawala. Eswatini iligeuzwa kuwa himaya ya Kiingereza mwaka 1903 na kupata uhuru wake mwaka 1968 chini ya Mfalme Sobhuza II, ambaye aliendelea kuifanya ufalme kuwa taasisi kuu ya utawala.

Uchumi wa Eswatini ni mdogo kiasi na umeunganishwa kwa karibu na Afrika Kusini, ambayo inashirikiana nayo katika biashara, fedha, na ajira. Sekta kuu za kiuchumi ni kilimo, viwanda, na huduma. Kilimo kinajumuisha uzalishaji wa miwa, matunda ya machungwa, misitu, na kilimo cha kujikimu, huku viwanda vikijikita katika nguo, usindikaji wa sukari, na bidhaa za vinywaji kwa ajili ya mauzo ya nje. Nchi pia hutegemea fedha zinazotumwa na wafanyakazi wa nje na mapato kutoka Umoja wa Forodha wa Kusini mwa Afrika (SACU), ambayo ni chanzo kikubwa cha mapato ya serikali.

Utamaduni wa Eswatini umejengwa kwa kina juu ya ufalme wa jadi na mila za Waswazi, ambazo zina nafasi muhimu katika utambulisho wa taifa na mpangilio wa kijamii. Matukio makuu ya kitamaduni ni pamoja na Umhlanga (Ngoma ya Matete) na sherehe za Incwala, ambazo zinaonyesha mila za kifalme na ushiriki wa jamii. Idadi kubwa ya watu ni Waswazi, huku SiSwati na Kiingereza zikiwa lugha rasmi. Kidemografia, Eswatini ina idadi ya watu vijana lakini inakabiliwa na changamoto kama ukosefu wa ajira na kiwango cha juu cha maambukizi ya VVU, hali ambayo imeathiri sera za afya ya umma na maendeleo ya kijamii.

Historia

Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

Katika karne za kwanza BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.

Waswati walianzisha ufalme wao katikati ya karne ya 18 chini ya Ngwane III; mipaka ya sasa ilikubalika mwaka 1881.

Baada ya vita kati ya Waingereza na Makaburu, Swaziland ilukuwa nchi lindwa ya Uingereza tangu mwaka 1903 hadi 1967.

Chini ya mfalme Sobhuza II aliyetawala kwa muda mrefu sana (1921-1982), Swaziland ilipata uhuru tarehe 6 Septemba 1968.

Siasa

Eswatini inatawaliwa tangu mwaka 1986 na mfalme Mswati III. Mfalme anapingwa mara nyingi kwa sababu anatumia pesa nyingi kwa ajili yake binafsi ilhali wananchi ni maskini sana. Kwa muda mwingi wa uhuru wa nchi katiba imesimamishwa, na mfalme ametawala peke yake.

Watu

Mwanamke kutoka Eswatini akicheza.

Wakazi wengi ni wa kabila la Waswati na kuongea lugha ya Kiswati ambacho ni lugha rasmi pamoja na Kiingereza. Shuleni kinafundishwa pia Kireno.

Upande wa dini, 89.3% ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, hasa Waprotestanti, lakini pia Wakatoliki (5%). Wanaoendelea kufuata dini asilia za Kiafrika ni 0.5% na Waislamu ni 1%.

Afya

Eswatini ni kati ya nchi duniani zilizoathiriwa zaidi na Ukimwi; umri wa wastani unafikia miaka 22 pekee kwa sababu ya vifo vingi (64%) vinavyotokana na ugonjwa huo uliopata 26% ya watu wazima wote.

Tazama pia

• Orodha ya Wafalme wa Uswazi
• Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
• Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
• Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
• Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
• Demografia ya Afrika

Viungo vya nje

• Government of Eswatini (Kiingereza)
• The Kingdom of Eswatini – a royal experience, official Eswatini tourism website (richly illustrated) (Kiingereza)
• Eswatini National Trust Commission – Conserving Eswatini's Natural and Cultural Heritage, (very extensive descriptions of history, culture and nature) (Kiingereza)
• The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks (website about the three big game parks) (Kiingereza)
• Eswatini Ilihifadhiwa 31 Desemba 2018 kwenye Wayback Machine. entry at World Fact Book (Kiingereza)
• eSwatini country profile from the BBC News (Kiingereza)
• Key Development Forecasts for Eswatini from International Futures (Kiingereza)
• Photographs of Swaziland Wildlife – Hlane Royal National Park, Mkhaya Game Reserve (Kiingereza)

• Wikimedia Atlas of Eswatini

Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Eswatini kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.