Bajadera (operetka)
 | |
| Rodzaj | |
|---|---|
| Muzyka | |
| Libretto |
Julius Brammer i Alfred Grünwald |
| Liczba aktów |
3 |
| Język oryginału | |
| Data powstania | |
| Prapremiera | |
| Premiera polska | |
Bajadera (niem. Die Bajadere, od fr. bayadére – indyjska tancerka) – operetka Imrego Kálmána w trzech aktach z 1921 roku. Premiera miała miejsce w Wiedniu w Carltheater 23 grudnia 1921. Niemieckie libretto zostało napisane przez Juliusa Brammera i Alfreda Grünwalda. Polska premiera miała miejsce 28 października 1922 w Teatrze Nowości w Warszawie.
Historia utworu
[edytuj | edytuj kod]
Była to pierwsza operetka, przy której Kálmán współpracował z librecistami Juliusem Brammerem i Alfredem Grünwaldem. Poprzednie operetki Kálmána były opierały się na muzyce węgierskiej. W Bajaderze kompozytor wybrał rytmy egzotyczne i wschodnie, a także sięgnął po amerykańską muzykę jazzową oraz taneczną, w tym fokstrota. Kálmán uważał, że muzyka do Bajadery była jego szczytowym osiągnięciem[1].
Kálmán liczył na zorganizowanie premierowego pokazu w prestiżowym Theater an der Wien, ale dyrekcja teatru nie zgadzała się z jego sugestiami odnośnie do obsady, zatem premiera odbyła się 23 grudnia 1921 w Carltheater. Bajadera została w tym teatrze wystawiona ponad 400 razy[1].
Najsłynniejsza aria z tej operetki to śpiewana przez księcia: O Bajadero!, będąca w repertuarze wielu operetkowych tenorów[2.1].
Osoby
[edytuj | edytuj kod]| Rola[3][2.2] | Głos |
|---|---|
| Odetta Darimonde | sopran liryczny |
| Książę Radjami z Lahore | tenor liryczny |
| Ludwik Filip La Tourette, fabrykant czekolady | tenor lub baryton |
| Marietta La Tourette | sopran soubrette |
| Napoleon Saint-Cloche | tenor liryczny |
| Pułkownik Parker | tenor lub baryton |
| Pimprinette, szef klaki teatru Châtelet | tenor lub baryton |
| Trebizonde, dyrektor teatru | rola mówiona |
| Dr Cohen, dziennikarz | rola mówiona |
| Hrabia Armand | tenor |
| Féfè, młoda dama | rola mówiona |
| Odys, tancerka | rola mówiona |
| Dewa Singh, minister Lahore | tenor lub baryton |
| Gattaux Rao | rola mówiona |
| Attha | rola mówiona |
| Lydana | rola mówiona |
| Ranja | rola mówiona |
| Sita | rola mówiona |
| Adjutant księcia | rola mówiona |
| Johnny, barman | rola mówiona |
| Mary, barman | rola mówiona |
| Właściciel baru | rola mówiona |
| Widzowie teatru, goście księcia, słudzy itd |
Treść
[edytuj | edytuj kod]
Akt I
[edytuj | edytuj kod]Rzecz dzieje się w 1921. Akcja rozpoczyna się po występie aktorki i śpiewaczki, Odette Darimonde, która święci triumfy w teatrze Châtelet w Paryżu, grając w operetce Bajadera. Po obejrzeniu wielu jej występów, młody indyjski książę Radjami zakochuje się w niej bez pamięci i prosi dyrektora teatru o zaaranżowanie spotkania. Pragnie on jak najszybciej się z nią ożenić, ponieważ w jego ojczyźnie rodzice przygotowali już dla niego małżeństwo aranżowane. Odette daje mu jednak wyraźnie do zrozumienia, że nie jest nim zainteresowana. Radjami prosi o pomoc młodego człowieka, Napoleona Saint-Cloche, aby ten wsparł go w jego staraniach. Napoleon ma jednak własne zmartwienia – próbuje uwieść młodą mężatkę, Mariettę, przed którą przechwala się swoimi podróżami, polowaniami na tygrysy w Indiach oraz znajomością z księciem. Książę ponownie wyznaje miłość Odette oraz próbuje ją zahipnotyzować zapachem róż. Podczas przyjęcia w pałacu księcia Odette pojawia się z różami w dłoniach, sprawiając wrażenie, jakby rzeczywiście znajdowała się pod wpływem jego uroku[4].
Akt II
[edytuj | edytuj kod]Akt drugi rozgrywa się w paryskim pałacu księcia. Podczas przyjęcia Odette uczy Radjamiego walca. Książę mówi jej, że jeszcze przed końcem nocy ulegnie ona jego zalotom. Zdeterminowany, by jeszcze tego wieczoru doprowadzić do ślubu, Radjami wzywa swojego „przyjaciela” Napoleona na świadka. Imponuje to Marietcie tak bardzo, że zgadza się ona rozwieść ze swoim mężem, Ludwikiem Filipem, i poślubić wytrwałego zalotnika. Gdy ceremonia zaślubin Radjamiego i Odette dobiega skutku, kobieta nagle wybudza się z transu, drwi z jego arogancji i pewności siebie, po czym opuszcza jego pałac. Akt kończy się obietnicą księcia złożoną wszystkim obecnym, że pewnego dnia Odette naprawdę go pokocha[5].
Akt III
[edytuj | edytuj kod]Akt trzeci rozgrywa się w małym paryskim barze. Marietta i Napoleon są już małżeństwem, ale ona zdążyła poznać prawdę o jego przechwałkach i teraz uważa go za równie nudnego jak Ludwik Filip. Ten ostatni pojawia się elegancko ubrany – został właśnie mianowany przez księcia konsulem w Indiach. Napoleon, który jest równie znudzony Mariettą, co ona nim, mówi Ludwikowi Filipowi, że może ją sobie zabrać z powrotem. W międzyczasie Radjami angażuje Pimprinette’a, szefa teatralnej klaki, by pomógł mu zainscenizować scenę, która ma sprawiać wrażenie, że książę wraca do Indii. Odette jest zrozpaczona tą wiadomością. Wtedy pojawia się Radjami, w końcu pewny jej uczuć, a ona wpada mu w ramiona[2.3][5].
Polska premiera
[edytuj | edytuj kod]Polska premiera miała miejsce 28 października 1922 w Teatrze Nowości w Warszawie. Przed premierą Marian Domosławski, Lucyna Messal i Zdzisław Górzyński, jako reprezentanci teatru, wyjechali do Wiednia, by na miejscu zapoznać się ze szczegółami inscenizacji[6].
W głównych rolach wystąpili Lucyna Messal (Odetta) i Bolesław Mierzejewski (Książę Radżami). Reżyserem był Marian Domosławski, dyrygentem Zdzisław Górzyński, choreografem Feliks Parnell, a scenografem Józef Galewski. Autorką polskiej wersji libretta była Michalina Makowiecka[7][8].
Operetka była zdobyła w Polsce ogromną popularność, a kabaret Qui Pro Quo wystawiał skecz pariodowy pod tytułem 2000 przedstawienie Bajadery, w którym Maria Chaveau wcielała się w Lucynę Messal jako staruszkę[9].
| Rola[7][8] | Aktor z premiery 28 października 1922 |
|---|---|
| Odetta Darimonde | Lucyna Messal |
| Książę Radżami z Lahore | Bolesław Mierzejewski |
| Ludwik Filip La Tourette, fabrykant czekolady | Marian Domosławski |
| Marietta La Tourette | Janina Jóźwiakówna |
| Napoleon Saint-Cloche | Józef Sendecki |
| Pułkownik Parker | Józef Zaremba |
| Pimprinette, szef klaki teatru Châtelet | Rufin Morozowicz |
| Trebizondy, dyrektor teatru | Leopold Morozowicz |
| Dr Cohen, dziennikarz | Edmund Jagielski |
| Hrabia Armand | Henryk Halski |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Martin 2005 ↓, s. 104–105.
- Lucjan Kydryński: Przewodnik operetkowy.
- ↑ Martin 2005 ↓, s. 107.
- ↑ Martin 2005 ↓, s. 107–108.
- 1 2 Martin 2005 ↓, s. 108.
- ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 245.
- 1 2 Sempoliński 1968 ↓, s. 246–248.
- 1 2 Bajadera, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Przedstawienia) [dostęp 2026-02-25].
- ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 249.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bernard Grun: Dzieje operetki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1974.
- Piotr Kamiński: Tysiąc i jedna opera. T. 1. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, 2008. ISBN 978-83-224-0899-5.
- Lucjan Kydryński: Przewodnik operetkowy. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1984. ISBN 83-224-0316-X.
- Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. Opowieść o życiu i twórczości Franciszka Lehára. Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1992. ISBN 83-212-0621-2.
- Jessie Wright Martin, A Survey of the Operettas of Emmerich Kálmán, Louisiana State University, 2005 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03].
- Ludwik Sempoliński, Wielcy artyści małych scen, Warszawa: Czytelnik, 1968, ISBN 0-09-189784-X.