Achtkarspelen
Gemeente in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
.png) | |||
| Situering | |||
| Provincie |  Friesland | ||
| Coördinaten | 53° 25′ NB, 6° 15′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 103,98 km² | ||
| - land | 102,23 km² | ||
| - water | 1,75 km² | ||
| Inwoners (1 jan 2026) |
28.253? (276 inw./km²) | ||
| Bestuurscentrum | Buitenpost | ||
| Belangrijke verkeersaders |    | ||
| Station(s) | Buitenpost | ||
| Politiek | |||
| Burgemeester (lijst) | Jouke Douwe de Vries | ||
| Zetels Gemeenteraad CDA FNP FVD GL-PvdA ChristenUnie PVV GBA |
21 5 5 3 3 2 2 1 | ||
| Economie | |||
| Gem. WOZ-waarde (2024) | € 271.000 | ||
| WW-uitkeringen (2023) | 13 per 1000 inw. | ||
| Overig | |||
| Postcode(s) | 9230-9233, 9280-9289, 9870-9873 | ||
| Netnummer(s) | 0511, 0512 | ||
| CBS-code | 0059 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Website | www | ||
 Bevolkingspiramide (2023) | |||
| |||
Achtkarspelen (ⓘ, Friese uitspraak: [axt’kaspələn]?) is een gemeente in het oosten van de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente telt 28.253 inwoners en heeft een totale oppervlakte van 103,98 km², waarvan 102,23 km² land en 1,75 km² water (1 januari 2026, bron: CBS).[1]
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]De naam Achtkarspelen verwijst naar de acht oorspronkelijke karspelen van het decanaat Oldehove die over de Lauwers lagen, te weten: Augustinusga, Buitenpost, Drogeham, De Kooten, Kortwoude, Lutkepost, Surhuizum en Twijzel. De grietenij Achtkarspelen nam lang een aparte plaats in Friesland in. In de middeleeuwen behoorde Achtkarspelen tot het bisdom Münster, terwijl de rest van Friesland onderdeel was van het bisdom Utrecht.
De grietenij Achtkarspelen werd in 1851 een gemeente na de invoering van de gemeentewet in Nederland van Thorbecke.
Monumenten
[bewerken | brontekst bewerken]In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:
Kernen
[bewerken | brontekst bewerken]De gemeente Achtkarspelen telt twaalf officiële kernen, waarvan Surhuisterveen en Buitenpost de grootste zijn.
Dorpen
[bewerken | brontekst bewerken]Aantal inwoners per kerngebied* op 1 januari 2023:[2]
| Nederlandse naam | Friese naam | Inwoners |
|---|---|---|
| Surhuisterveen | Surhústerfean | 6.100 |
| Buitenpost | Bûtenpost | 5.905 |
| Harkema | De Harkema | 4.320 |
| Kootstertille | Koatstertille | 2.480 |
| Twijzelerheide | Twizelerheide | 1.795 |
| Drogeham | Droegeham | 1.680 |
| Surhuizum | Surhuzum | 1.265 |
| Augustinusga | Stynsgea | 1.205 |
| Boelenslaan | Boelensloane | 1.200 |
| Twijzel | Twizel | 1.095 |
| Gerkesklooster** | Gerkeskleaster | 785 |
| Stroobos** | Strobos | 315 |
* Kerngebied: de woonkern en het bijbehorende omliggende gebied buiten de bebouwde kom. Gegevens per bebouwde kom zijn niet beschikbaar.
** Gerkesklooster en Stroobos vormen samen een tweelingdorp, onder de naam Gerkesklooster-Stroobos hadden ze tezamen 1115 inwoners in 2019.
Buurtschappen
[bewerken | brontekst bewerken]Naast deze dorpen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen, die sinds 2021 uitsluitend eentalig Friese plaatsnaamborden hebben:
|
|
|
Politiek
[bewerken | brontekst bewerken]| Functie | Naam | Partij | info |
|---|---|---|---|
| Burgemeester | Jouke Douwe de Vries | partijloos | per 30 januari 2025 |
| Wethouders | Harjan Bruining | CDA | |
| Tjibbe Brinkman | FNP | ||
| Jelle Boerema | GBA | ||
| Lea van der Tuin-Kuipers | CDA | ||
| Gemeentesecretaris | Marcel Pieter de Jong |
Burgemeesters
[bewerken | brontekst bewerken]
Gemeenteraad
[bewerken | brontekst bewerken]De gemeenteraad van Achtkarspelen bestaat sinds 1978 uit 21 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in 1919:[3][4][5]
1919–1946
[bewerken | brontekst bewerken]| Partij | 1919[6] | 1923[7] | 1927[8] | 1931[9] | 1935[10] | 1939[11] | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| AR | 7 | 6 | 7 | 7 | 7 | 7 | |
| CHU | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | |
| VDB | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| SDAP | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | |
| CDU | – | – | – | – | 1 | 2 | |
| TBN | – | – | – | – | – | 1 | |
| CNVP | – | – | – | 1 | 1 | – | |
| VB | – | 1 | 1 | 1 | – | – | |
| Onafhankelijken | 1 | 1 | – | – | – | – | |
| Totaal | 15 | 15 | 15 | 17 | 17 | 17 | |
| Opkomst (%) | – | – | – | 90,6 | 92,1 | 92,5 | |
1946–2002
[bewerken | brontekst bewerken]| Partij | 1946 | 1949 | 1953 | 1958 | 1962 | 1966 | 1970 | 1974 | 1978 | 1982 | 1986 | 1990 | 1994 | 1998 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| CDA (voor 1978: ARP-CHU[a]) |
– | – | – | – | – | – | 11 | 11 | 12 | 9 | 8 | 9 | 6 | 8 | |
| PvdA[b] | 5 | 4 | 5 | 6 | 5 | 6 | 6 | 6 | 7 | 7 | 8 | 6 | 5 | 4 | |
| FNP | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 1 | 2 | 3 | 4 | 3 | |
| GBA | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 2 | 2 | |
| RPF-SGP | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 1 | 1 | 1 | 2 | 2 | |
| GPV | – | 1 | 1 | – | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | |
| VVD | – | 1 | 1 | 1 | 1 | – | 1 | 1 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | |
| ARP | 8 | 7 | 7 | 7 | 7 | 8 | [a] | – | – | – | – | – | – | – | |
| CHU | 3 | 3 | 2 | 3 | 3 | 3 | [a] | – | – | – | – | – | – | – | |
| BP | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | |
| CPN | 1 | 1 | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | |
| Totaal | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | 19 | 19 | 19 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 | |
| Opkomst (%) | 89,5 | 89,5 | 94,1 | 93,3 | 92,6 | 92,3 | 72,6 | 74,0 | 82,6 | 77,9 | 85,0 | 74,0 | 70,6 | 65,8 | |
2002–heden
[bewerken | brontekst bewerken]| Partij | 2002 | 2006 | 2010 | 2014 | 2018 | 2022 | 2026[12] | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| FNP | 5 | 4 | 5 | 6 | 4 | 4[c] | 5 | |
| CDA | 7 | 6 | 6 | 5 | 6 | 6 | 5 | |
| FVD | – | – | – | – | – | 1[d] | 3 | |
| GL-PvdA[e] | – | – | – | – | – | – | 3 | |
| CU (voor 2006: CU-SGP[f]) |
3 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | |
| PVV | – | – | – | – | 1 | 1 | 2 | |
| GBA | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3[g][c] | 1 | |
| PvdA | 3 | 6 | 3 | 3 | 2 | 2 | [e] | |
| GL | – | – | – | – | 1 | 1 | [e] | |
| VVD | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | – | – | |
| Totaal | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 | |
| Opkomst (%) | 67,3 | 63,1 | 54,3 | 55,9 | 56,7 | 52,8 | 55,1 | |
Openbaar vervoer
[bewerken | brontekst bewerken]Trein
[bewerken | brontekst bewerken]De gemeente heeft één treinstation: station Buitenpost. Hier stoppen de snel- en stoptreinen van Arriva in de richting van Leeuwarden en Groningen.
Bus
[bewerken | brontekst bewerken]In de gemeente rijden verschillende buslijnen van vervoerder Qbuzz:
- streekbus 12: Buitenpost - Augustinusga - Surhuizum - Surhuisterveen - Rottevalle - Drachten
- streekbus 13: Drachten - Boelenslaan - Surhuisterveen - Harkema - Drogeham - Kootstertille - Leeuwarden
- streekbussen 39, 133 en 139: Surhuisterveen - Grootegast - Groningen
- streekbus 61: Damwâld - Walterswâld - Driezum - Westergeast - Kollumersweach - Feankleaster - Buitenpost
- streekbus 62: Buitenpost - Kollum - Zwaagwesteinde - Veenwouden - Leeuwarden
- streekbus 63: Buitenpost - Kollum - Dokkum
- buurtbus 101: Kootstertille - Twijzel - Buitenpost - Augustinusga - Gerkesklooster - Stroobos - Lutjegast - Grootegast
Aangrenzende gemeenten
[bewerken | brontekst bewerken]| Aangrenzende gemeenten | ||||
|---|---|---|---|---|
 Dantumadeel |
 Noardeast-Fryslân |
|||
 |
||||
 Tietjerksteradeel |
 Westerkwartier (Gr) | |||
 Smallingerland |
||||
· 
· 
· ·
- Noten
- 1 2 3 ARP-CHU is ontstaan uit een fusie van ARP en CHU.
- ↑ De PvdA is ontstaan uit een fusie van VDB, SDAP en CDU.
- 1 2 Op 1 maart 2025 stapte GBA-raadslid Hooghiemstra over naar de FNP.[13]
- ↑ Per 20 juni 2024 ging FVD-raadslid Van Dijk zelfstandig verder.[14]
- 1 2 3 GroenLinks-PvdA is ontstaan uit een fusie GroenLinks en PvdA.
- ↑ CU-SGP is ontstaan uit een fusie van RPF-SGP en GPV.
- ↑ In juni 2023 ging GBA-raadslid De Vries zelfstandig verder.[15]
- Referenties
- ↑ CSB StatLine - Opendata databank van het CBS
- ↑ Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
- ↑ www.dekrantvantoen.nl. Gearchiveerd op 26 november 2021.
- ↑ Databank Verkiezingsuitslagen. Kiesraad. Geraadpleegd op 12 april 2026.
- ↑ Gemeenteraadsverkiezingen Friesland/Fryslân - 1990 t/m 2022. nlverkiezingen.com. Geraadpleegd op 12 april 2026.
- ↑ Achtkarspelen, 21 Mei.. Leeuwarder Courant (22 mei 1919). Geraadpleegd op 12 april 2026 – via Delpher.
- ↑ Gemeenteraadsverkiezingen. Nieuwsblad van het Noorden (24 mei 1923). Geraadpleegd op 12 april 2026 – via Delpher.
- ↑ Uitslagen raadsverkiezingen. Leeuwarder Nieuwsblad (20 mei 1927). Geraadpleegd op 12 april 2026 – via Delpher.
- ↑ Gemeenteraadsverkiezingen. Dragtster Courant (19 juni 1931). Geraadpleegd op 12 april 2026 – via Delpher.
- ↑ Raadsverkiezing Achtkarspelen. Dragtster Courant (14 juni 1935). Geraadpleegd op 12 april 2026 – via Delpher.
- ↑ De uitslagen der gemeenteraadsverkiezingen in Friesland. Nieuwsblad van Friesland (23 juni 1939). Geraadpleegd op 12 april 2026 – via Delpher.
- ↑ Proces-verbaal centraal stembureau. Gemeente Achtkarspelen (26 maart 2026). Geraadpleegd op 12 april 2026.
- ↑ AUDIO: Op ‘e Hichte: maart start met bijzondere verhalen en initiatieven, RTV NOF, 1 maart 2025. Geraadpleegd op 8 maart 2025.
- ↑ Albert van Dijk neemt ook in raad Achtkarspelen afstand van Forum voor Democratie, Omrop Fryslân, 20 juni 2024. Geraadpleegd op 24 juni 2024.
- ↑ Breuk in Gemeentebelangen Achtkarspelen: raadslid Edwin de Vries gaat alleen verder, Friesch Dagblad, 6 juni 2023. Geraadpleegd op 1 mei 2024.