Pergi ke kandungan

Australia Barat

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Australia Barat
Western Australia
Negeri
Bendera Australia Barat
Bendera
Peta Australia dengan Australia Barat ditandai
Lokasi Australia Barat di Australia
Koordinat: 26°0′S 121°0′T / 26.000°S 121.000°T / -26.000; 121.000
NegaraAustralia
Koloni Sungai Swan1829
Kerajaan bertanggungjawab1890
Persekutuan Australia1 Januari 1901
Ibu negeriPerth
Kerajaan
 • TypeKerajaan negeri berparlimen
 • BodyParlimen Australia Barat
 • GabenorChris Dawson
 • PremierRoger Cook (Buruh)
Keluasan
[1]
 • Jumlah
2,642,753 km2 (1,020,373 batu persegi)
 • Land2,527,013 km2 (975,685 batu persegi)
 • Water115,740 km2 (44,690 batu persegi)  4.38%
 • PangkatKe-1 di Australia
Highest elevation
[2] (Gunung Meharry)
1,249 m (4,098 ft)
Penduduk
 (31 Disember 2025)[3]
 • Jumlah
3,076,528
 • PangkatKe-4 di Australia
 • Kepadatan1.2/km2 (3.2/batu persegi)
Ekonomi
[4]
 • Keluaran negeri kasarA$458,831 juta (2024–25)
Zon waktuUTC+08:00 (AWST[5])
Singkatan pos
WA
ISO 3166 codeAU-WA
Kerusi Dewan Perwakilan16
Kerusi Senat12
Lambang bungaTapak kanggaru merah dan hijau[6]
Lambang mamaliaNumbat[6]
Lambang burungAngsa hitam[6]
Lambang marinYu paus[6]
Lambang fosilIkan gogo[6]
Tapak sesawangwww.wa.gov.au
Keluasan keseluruhan merangkumi daratan, pulau dan perairan pantai negeri.

Australia Barat (bahasa Inggeris: Western Australia, singkatan WA) ialah sebuah negeri Australia yang merangkumi bahagian barat benua itu. Negeri ini bersempadan dengan Wilayah Utara di timur laut dan Australia Selatan di tenggara, manakala Lautan Hindi terletak di utara dan barat serta Lautan Selatan di selatan.[7] Dengan keluasan daratan 2,527,013 km², Australia Barat ialah negeri terbesar di Australia dan meliputi hampir sepertiga keluasan negara.[1] Ibu negeri dan bandar terbesarnya ialah Perth.

Anggaran penduduk Australia Barat ialah 3,076,528 orang pada 31 Disember 2025, yang menempatkannya di kedudukan keempat antara negeri dan wilayah Australia. Kadar pertumbuhan tahunannya sebanyak 2.2% merupakan yang tertinggi di negara itu bagi tempoh tersebut.[8] Taburan penduduknya sangat tidak sekata: hampir empat perlima penduduk yang dihitung dalam Banci 2021 tinggal di kawasan Perth Raya, sedangkan kawasan pedalaman dan utara yang luas berpenduduk jarang.[9][10]

Masyarakat Orang Asli Australia telah mendiami kawasan yang kini membentuk Australia Barat sekurang-kurangnya 50,000 tahun. Hubungan Eropah yang direkodkan bermula dengan pelayaran Belanda pada abad ke-17, termasuk pendaratan Dirk Hartog pada 1616. British mendirikan petempatan di King George Sound pada 1826 dan menubuhkan Koloni Sungai Swan pada 1829. Pengangkutan banduan dari 1850 hingga 1868, pengenalan kerajaan bertanggungjawab pada 1890 dan kerubut emas pada dekad 1890-an mengubah pembangunan ekonomi dan demografi koloni. Australia Barat menyertai Persekutuan Australia pada 1 Januari 1901 selepas referendum pada tahun sebelumnya.[11]

Ekonomi moden Australia Barat berorientasikan eksport dan bertumpu kuat pada perlombongan serta petroleum, terutamanya bijih besi, gas asli cecair, emas dan litium. Pada 2025, negeri ini menyumbang 45% daripada nilai eksport barangan Australia.[12] Pertanian, pembinaan, perkhidmatan profesional, pendidikan, kesihatan dan pelancongan turut menyumbang kepada ekonomi. Australia Barat juga mempunyai kepentingan alam sekitar dan kebudayaan antarabangsa, termasuk lima komponen atau tapak Warisan Dunia UNESCO serta rantau floristik barat daya yang diiktiraf sebagai kawasan panas biodiversiti global.[13][14]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Masyarakat Orang Asli dan penjelajahan Eropah

[sunting | sunting sumber]

Pelbagai masyarakat Orang Asli Australia telah membangunkan sistem sosial, bahasa, perdagangan, pengetahuan alam dan pengurusan tanah yang berbeza-beza mengikut wilayah. Bukti arkeologi dan sejarah alam sekitar menunjukkan kehadiran manusia di kawasan Australia Barat sejak sekurang-kurangnya 50,000 tahun lalu.[11] Antara wilayah kebudayaan utama ialah wilayah tradisional masyarakat Noongar di barat daya, masyarakat Wajarri dan Yamatji di kawasan barat tengah, masyarakat di Pilbara serta kumpulan-kumpulan di Kimberley dan gurun pedalaman. Nama, sempadan dan hubungan antara masyarakat ini tidak semestinya sepadan dengan sempadan pentadbiran negeri yang diwujudkan kemudian.[11]

Pelaut Belanda merupakan antara orang Eropah terawal yang meninggalkan rekod jelas tentang pantai barat. Pada 1616, Dirk Hartog mendarat di sebuah pulau yang kini dinamakan sempena beliau dan meninggalkan sebuah piring timah sebagai catatan kunjungannya.[15] Pelayaran Belanda, British dan Perancis yang berikutnya memetakan bahagian-bahagian pantai, manakala kegiatan memburu anjing laut dan paus berkembang sebelum penempatan kolonial kekal.[11]

Penjajahan British dan era banduan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan utama Penjara Fremantle dilihat dari hadapan
Penjara Fremantle, pusat utama sistem banduan kolonial Australia Barat.

Kebimbangan British terhadap kemungkinan tuntutan Perancis mendorong penubuhan pos tentera di King George Sound pada Disember 1826. Petempatan itu, yang kemudian dinamakan Albany, ialah petempatan Eropah kekal pertama di negeri tersebut.[16] Pada 1829, James Stirling mengetuai penubuhan Koloni Sungai Swan sebagai koloni peneroka bebas yang berpusat di Fremantle dan Perth. Kesukaran pertanian, kekurangan tenaga kerja, jarak yang jauh dan pasaran yang kecil membataskan pertumbuhan awal koloni.[11]

Penjajahan membawa perubahan besar kepada masyarakat Orang Asli. Pengambilalihan tanah, perluasan penternakan dan pertanian, penyakit serta sekatan terhadap pergerakan dan akses kepada sumber menyebabkan pemindahan, kemerosotan penduduk di sesetengah kawasan dan konflik sempadan. Dasar kerajaan kemudiannya turut merangkumi pengasingan, kawalan terhadap pekerjaan dan keluarga serta pemindahan kanak-kanak Orang Asli.[11]

Atas desakan peneroka yang mahukan tenaga kerja dan pembiayaan infrastruktur, koloni mula menerima banduan British pada 1850. Lebih 9,700 banduan dihantar sehingga pengangkutan itu berakhir pada 1868. Tenaga mereka digunakan dalam pembinaan jalan, bangunan awam, pelabuhan dan kemudahan lain; Penjara Fremantle menjadi pusat utama sistem tersebut.[17]

Kerajaan bertanggungjawab, kerubut emas dan Persekutuan

[sunting | sunting sumber]

Akta Perlembagaan 1889 menyediakan asas bagi kerajaan bertanggungjawab, yang mula beroperasi pada 1890. John Forrest menjadi Premier pertama, dan Parlimen dua dewan dibentuk daripada Dewan Undangan yang dipilih serta Majlis Perundangan.[18]

Penemuan emas di Coolgardie dan Kalgoorlie pada dekad 1890-an mencetuskan kemasukan penduduk dan modal secara besar-besaran. Penduduk koloni meningkat daripada 48,502 orang pada 1890 kepada 179,967 orang pada 1900.[19] Landasan kereta api, pelabuhan, bekalan air dan bandar baharu kemudian dibangunkan untuk menyokong kawasan perlombongan dan pertumbuhan penduduk.[11]

Australia Barat pada mulanya lebih berhati-hati terhadap cadangan persekutuan berbanding koloni Australia yang lain. Dalam referendum pada 31 Julai 1900, 69.47% undi sah menyokong penyertaan dalam Komanwel Australia. Negeri itu menjadi salah satu daripada enam negeri asal apabila Persekutuan Australia berkuat kuasa pada 1 Januari 1901.[20]

Abad ke-20 dan ke-21

[sunting | sunting sumber]

Ketidakpuasan terhadap hubungan kewangan dan politik dengan kerajaan persekutuan memuncak dalam referendum pemisahan pada 8 April 1933. Majoriti pengundi menyokong pengunduran Australia Barat daripada Komanwel, tetapi pemisahan tidak dilaksanakan selepas Parlimen British enggan campur tangan.[21]

Selepas Perang Dunia Kedua, penghijrahan dari Eropah dan kemudian dari Asia, Afrika serta Timur Tengah mempercepat pertumbuhan bandar dan mempelbagaikan masyarakat negeri. Pembangunan bijih besi di Pilbara, petroleum luar pesisir, bauksit, nikel, emas dan gas asli sejak separuh kedua abad ke-20 mengubah Australia Barat menjadi ekonomi eksport sumber utama. Pertumbuhan ini turut menimbulkan perdebatan tentang turun naik komoditi, hak tanah Orang Asli, perlindungan alam sekitar, kekurangan perumahan dan penyediaan infrastruktur bagi penduduk yang semakin bertambah.[11]

Geografi

[sunting | sunting sumber]

Kedudukan dan bentuk muka bumi

[sunting | sunting sumber]

Sempadan timur Australia Barat terletak secara umum pada longitud 129° timur dan memanjang sejauh 1,862 km. Disebabkan ketidaktepatan ukur sejarah, dua bahagian sempadan yang diukur dari utara dan selatan tidak bertemu tepat di Surveyor Generals Corner. Garis pantai tanah besar berjumlah 12,889 km, atau 20,781 km apabila pantai pulau turut dikira.[22]

Peta sepuluh wilayah Australia Barat
Sepuluh wilayah yang digunakan dalam perancangan infrastruktur negeri.

Negeri ini lazimnya dibahagikan kepada sepuluh wilayah bagi tujuan perancangan dan pembangunan: Perth, Peel, South West, Great Southern, Wheatbelt, Mid West, Gascoyne, Pilbara, Kimberley dan Goldfields–Esperance.[23] Landskapnya merangkumi pesisir tropika dan dataran tinggi Kimberley di utara, kawasan batuan purba dan mineral Pilbara, lembangan serta padang ragut di Gascoyne dan Mid West, gurun luas di pedalaman, kawasan pertanian Wheatbelt dan hutan serta pesisir beriklim sederhana di barat daya. Titik tertinggi ialah Gunung Meharry di Taman Negara Karijini, setinggi 1,249 m.[2]

Sebahagian besar pedalaman merupakan kawasan gersang atau separa gersang. Banyak sungai dan anak sungainya mengalir secara bermusim atau berselang-seli, manakala tasik garam di kawasan Yilgarn merupakan tinggalan sistem saliran purba.[24][25]

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Australia Barat merangkumi beberapa zon iklim utama. Kimberley mempunyai iklim tropika dengan musim hujan dan musim kering yang ketara. Sebahagian besar pedalaman tergolong dalam iklim gurun atau separa gersang, dengan suhu siang yang tinggi dan hujan yang sedikit serta berubah-ubah. Barat daya pula mempunyai iklim jenis Mediterranean, iaitu musim sejuk yang lebih sejuk dan basah serta musim panas yang panas dan kering.[26]

Siklon tropika boleh menjejaskan pantai barat laut, khususnya Pilbara dan Kimberley, dengan angin kencang, hujan lebat dan banjir.[27] Di barat daya, pengurangan hujan dan aliran masuk ke empangan sejak dekad 1970-an telah meningkatkan tekanan terhadap sumber air serta keperluan bekalan yang kurang bergantung pada iklim.[28]

Alam sekitar dan pemuliharaan

[sunting | sunting sumber]
Formasi batu pasir berjalur berbentuk kubah di Taman Negara Purnululu
Formasi batu pasir Bungle Bungle di Taman Negara Purnululu.

Keluasan negeri dan perbezaan iklim menghasilkan ekosistem yang sangat pelbagai, daripada hutan hujan terpencil di Kimberley dan padang rumput spinifeks di pedalaman hingga hutan jarrah dan karri di barat daya. Rantau Floristik Australia Barat Daya diiktiraf sebagai kawasan panas biodiversiti global kerana kekayaan spesies, kadar endemisme yang tinggi dan kehilangan habitat yang ketara.[14] Ancaman utama termasuk kehilangan dan pemecahan habitat, perubahan rejim kebakaran, spesies invasif, penyakit tumbuhan, perubahan hidrologi dan perubahan iklim.[29][30]

Jabatan Biodiversiti, Pemuliharaan dan Tarikan mengurus taman negara, hutan dan rizab negeri. Kawasan perlindungan meliputi ekosistem daratan dan marin, termasuk Ningaloo, Shark Bay, hutan barat daya, Great Western Woodlands dan taman-taman di Kimberley serta Pilbara.[31]

Australia Barat mempunyai empat tapak Warisan Dunia yang terletak sepenuhnya dalam negeri dan satu komponen negeri dalam tapak bersiri Australia.[13]

Tapak Warisan Dunia UNESCO di Australia Barat
Tapak Jenis Tahun Lokasi atau komponen di negeri Kepentingan utama
Shark Bay[32] Alam 1991 Pantai Gascoyne Padang lamun yang luas, populasi dugong dan stromatolit hidup
Taman Negara Purnululu[33] Alam 2003 Kimberley Timur Bentuk muka bumi kars batu pasir dan kubah berjalur Bungle Bungle
Tapak Banduan Australia[34] Budaya 2010 Penjara Fremantle Salah satu daripada 11 komponen yang menggambarkan pengangkutan dan buruh paksa banduan British
Pantai Ningaloo[35] Alam 2011 Pantai barat laut, termasuk Terumbu Ningaloo dan Cape Range Terumbu berhampiran pesisir, kepelbagaian marin dan perhimpunan bermusim yu paus
Landskap Budaya Murujuga[36] Budaya 2025 Semenanjung Burrup dan Kepulauan Dampier, Pilbara Landskap kebudayaan yang mengandungi seni batu serta bukti hubungan berterusan masyarakat Ngarda-Ngarli dengan wilayah itu

Kerajaan dan politik

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan dan Parlimen

[sunting | sunting sumber]
Bahagian timur bangunan Parlimen Australia Barat di Perth
Bangunan Parlimen Australia Barat di Perth.

Australia Barat ialah sebuah monarki berperlembagaan dalam sistem persekutuan Australia. Charles III ialah raja Australia, manakala Gabenor Australia Barat menjalankan fungsi perlembagaan, istiadat dan kemasyarakatan di peringkat negeri. Gabenor dilantik oleh Raja atas nasihat Premier dan pada kebiasaannya bertindak atas nasihat Premier, para menteri dan Majlis Eksekutif.[37] Gabenor sejak 15 Julai 2022 ialah Chris Dawson.[38]

Parlimen Australia Barat terdiri daripada Raja yang diwakili Gabenor, Dewan Undangan sebagai dewan rendah dan Majlis Perundangan sebagai dewan tinggi. Sesuatu rang undang-undang perlu diluluskan oleh kedua-dua dewan dan menerima perkenan diraja sebelum menjadi undang-undang.[39] Dewan Undangan mempunyai 59 ahli yang dipilih daripada kawasan pilihan raya beranggota tunggal. Majlis Perundangan mempunyai 37 ahli yang dipilih daripada satu kawasan pilihan raya seluruh negeri bagi penggal tetap empat tahun sejak pilihan raya 2025.[40]

Parti atau gabungan yang mendapat sokongan majoriti Dewan Undangan membentuk kerajaan, dan pemimpinnya menjadi Premier. Roger Cook daripada Parti Buruh Australia menjadi Premier sejak 8 Jun 2023.[41] Dalam pilihan raya negeri pada 8 Mac 2025, Parti Buruh memenangi 46 daripada 59 kerusi Dewan Undangan, berbanding tujuh untuk Parti Liberal dan enam untuk Parti Kebangsaan.[42]

Di peringkat persekutuan, Australia Barat diwakili oleh 16 ahli Dewan Perwakilan Australia dan 12 senator. Bahagian pilihan raya persekutuan ke-16 diwujudkan semula melalui persempadanan yang berkuat kuasa pada 2024 dan digunakan dalam pilihan raya persekutuan 2025.[43][44]

Pentadbiran wilayah dan kerajaan tempatan

[sunting | sunting sumber]

Pentadbiran negeri dilaksanakan melalui jabatan, agensi berkanun dan perusahaan milik kerajaan. Bagi dasar pembangunan serantau, sembilan wilayah di luar Perth mempunyai suruhanjaya pembangunan masing-masing, manakala wilayah Perth merangkumi kawasan metropolitan ibu negeri.[45] Pembahagian wilayah ini digunakan untuk perancangan infrastruktur dan pembangunan ekonomi, tetapi bukan lapisan kerajaan yang dipilih.

Australia Barat mempunyai 137 kerajaan tempatan yang dikategorikan terutamanya sebagai bandar raya, bandar atau syer. Kerajaan tempatan bertanggungjawab terhadap perkhidmatan seperti jalan tempatan, pengurusan sisa, kemudahan masyarakat, taman, perancangan tempatan dan penguatkuasaan tertentu di bawah Akta Kerajaan Tempatan 1995.[46]

Penduduk

[sunting | sunting sumber]

Taburan dan pembandaran

[sunting | sunting sumber]

Banci 2021 merekodkan 2,660,026 penduduk biasa di Australia Barat. Daripada jumlah itu, 2,116,649 tinggal di Perth Raya, bersamaan kira-kira 79.6% selepas membandingkan angka kedua-dua kawasan banci.[9][10] Di luar Perth, penduduk tertumpu di beberapa pusat wilayah seperti Mandurah, Bunbury, Geraldton, Albany, Kalgoorlie–Boulder, Karratha, Port Hedland dan Broome. Jarak yang jauh antara petempatan serta kepadatan penduduk yang rendah mempengaruhi kos dan kaedah penyediaan kesihatan, pendidikan, pengangkutan dan telekomunikasi.[23]

Petunjuk demografi terpilih, Banci 2021[9][10]
Petunjuk Bilangan atau kadar Catatan
Penduduk biasa Australia Barat 2,660,026 Tahun banci 2021
Penduduk Perth Raya 2,116,649 Kira-kira 79.6% daripada penduduk negeri
Penduduk Orang Asli Australia 88,693 3.3% daripada penduduk negeri
Dilahirkan di luar Australia 32.2% Berdasarkan tempat lahir yang dilaporkan
Umur penengah 38 tahun Sama dengan umur penengah Australia pada banci itu
Hanya menggunakan bahasa Inggeris di rumah 75.3% Tidak termasuk jawapan yang tidak dinyatakan
Tiada agama 42.5% Jawapan banci yang dilaporkan sendiri
Kristian 41.1% Kumpulan agama umum

Dengan keluasan daratan dan anggaran penduduk pada akhir 2025, kepadatan penduduk negeri ialah kira-kira 1.22 orang bagi setiap km². Angka negeri ini bagaimanapun menyembunyikan perbezaan besar antara kawasan metropolitan Perth dengan kawasan pedalaman yang amat jarang penduduk.[1][3]

Asal-usul, bahasa dan agama

[sunting | sunting sumber]

Penduduk Australia Barat terbentuk melalui kesinambungan masyarakat Orang Asli, penghijrahan dari koloni dan negeri Australia lain, serta gelombang migrasi antarabangsa. Dalam Banci 2021, 62.0% penduduk melaporkan Australia sebagai negara kelahiran. Negara kelahiran luar Australia yang paling lazim ialah England (7.4%), New Zealand (2.8%), India (2.3%) dan Afrika Selatan (1.7%).[9]

Bahasa Inggeris ialah bahasa yang paling banyak digunakan. Antara bahasa selain bahasa Inggeris yang paling kerap digunakan di rumah pada 2021 ialah bahasa Mandarin, bahasa Itali, bahasa Vietnam, bahasa Punjabi dan bahasa Kantonis.[9] Bahasa-bahasa Orang Asli terus digunakan dalam sebilangan masyarakat, khususnya di Kimberley, Pilbara dan kawasan gurun, walaupun sejarah penjajahan dan peralihan bahasa telah melemahkan penggunaan banyak daripadanya.[11]

Dalam pengelasan umum Banci 2021, 41.1% penduduk melaporkan agama Kristian, 42.5% melaporkan tiada agama dan 8.0% menganut agama bukan Kristian. Agama bukan Kristian terbesar ialah Islam (2.5%), Buddhisme (2.2%) dan Hinduisme (2.0%).[9]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Pencakar langit pusat bandar Perth dilihat dari Kings Park
Pusat bandar Perth, pusat pentadbiran dan perkhidmatan utama negeri.

Keluaran negeri kasar Australia Barat pada harga semasa ialah A$458.831 bilion pada tahun kewangan 2024–25. Keluaran sebenar meningkat 1.3% pada tahun tersebut.[4] Struktur ekonomi negeri dibentuk oleh bahagian eksport sumber yang sangat besar dan hubungan rapat dengan permintaan komoditi antarabangsa.[12]

Perlombongan, petroleum dan tenaga

[sunting | sunting sumber]
Pandangan panoramik lombong emas terbuka Super Pit di Kalgoorlie
Lombong emas terbuka Super Pit di Kalgoorlie–Boulder.

Pilbara ialah pusat pengeluaran bijih besi berskala besar, manakala emas dilombong terutamanya di Goldfields. Negeri ini juga menghasilkan gas asli cecair, petroleum, litium, nikel, alumina, pasir mineral dan pelbagai mineral kritikal. Nilai jualan mineral dan petroleum pada 2024 ialah A$223.4 bilion.[47] Kedudukan sebagai pengeksport sumber utama memberikan hasil, pekerjaan dan pelaburan yang besar, tetapi turut menjadikan hasil negeri dan aktiviti perniagaan sensitif terhadap harga komoditi, kadar pertukaran, permintaan luar serta jadual projek besar.

Sistem elektrik negeri tidak bersambung terus dengan pasaran elektrik utama Australia timur. South West Interconnected System menyediakan bekalan kepada kebanyakan penduduk di barat daya, manakala Pilbara dan petempatan terpencil menggunakan rangkaian atau sistem yang berasingan. Tenaga angin dan suria menyumbang kira-kira 40% daripada bekalan elektrik tahunan dalam sistem utama negeri, meskipun gas dan arang batu masih memainkan peranan dalam penjanaan serta kestabilan sistem.[48]

Pertanian dan ekonomi wilayah

[sunting | sunting sumber]

Wheatbelt dan kawasan barat daya ialah teras pengeluaran bijirin negeri. Gandum, kanola dan barli merupakan antara eksport pertanian terpenting pada 2024–25, di samping ternakan, daging, bulu biri-biri, produk tenusu, wain, buah-buahan dan sayur-sayuran.[49] Jenis kegiatan pertanian berubah mengikut hujan, tanah dan akses pasaran: pertanian bijirin dan penternakan dominan di Wheatbelt, hortikultur dan vitikultur lebih menonjol di barat daya, manakala penternakan ekstensif dijalankan di kawasan ragut utara dan pedalaman.

Perikanan, akuakultur, pemprosesan makanan dan pemprosesan mineral turut menyumbang kepada ekonomi wilayah. Di Pilbara dan Goldfields–Esperance, perlombongan serta perkhidmatan sokongan memainkan peranan besar, manakala kegiatan ekonomi di wilayah lain merangkumi gabungan pertanian, penternakan, perikanan, sumber dan pelancongan.[49][23]

Perkhidmatan, perdagangan dan pelancongan

[sunting | sunting sumber]

Perth menempatkan sebahagian besar sektor kewangan, pentadbiran, pendidikan tinggi, kesihatan, pembinaan, teknologi dan perkhidmatan profesional negeri. Pelabuhan, syarikat kejuruteraan dan rangkaian perkhidmatan perniagaan berkembang untuk menyokong industri sumber serta perdagangan dengan Asia. Pada 2025, Australia Barat menghasilkan 45% daripada eksport barangan Australia, menjadikannya penyumbang terbesar antara negeri dan wilayah.[12]

Pelancongan merangkumi segmen bandar, pesisir, wain, alam semula jadi, acara dan kebudayaan Orang Asli. Strategi ekonomi pelawat negeri hingga 2033 menempatkan kebudayaan, komuniti dan alam sekitar yang tersendiri sebagai asas pengalaman pelawat, di samping menekankan pembangunan yang mampan.[50] Jarak yang jauh, musim siklon dan keupayaan pengangkutan mempengaruhi pengembangan sektor di luar Perth.

Infrastruktur

[sunting | sunting sumber]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]
Kereta api Transperth di landasan bandar Perth
Kereta api Transperth di Perth.

Rangkaian jalan raya ialah asas pergerakan penumpang dan barangan kerana keluasan negeri dan jarak yang jauh antara pusat penduduk. Main Roads Western Australia mengurus 19,027 km laluan pengangkutan darat kebangsaan, lebuh raya dan jalan utama negeri setakat 30 Jun 2025.[51] Lebuh raya utama menghubungkan Perth dengan Australia Selatan merentasi Dataran Nullarbor, dengan pusat-pusat barat daya serta dengan kawasan Mid West, Pilbara dan Kimberley. Pengangkutan udara penting bagi petempatan terpencil, operasi sumber, perkhidmatan kecemasan dan hubungan antara wilayah. Lapangan Terbang Perth ialah pintu masuk udara domestik dan antarabangsa utama negeri.[52]

Di Perth, Transperth menyediakan perkhidmatan bas, kereta api dan feri metropolitan.[53] Perkhidmatan kereta api pinggir bandar menghubungkan pusat bandar dengan koridor utara, selatan, timur, barat, lapangan terbang dan kawasan pertumbuhan baharu. Di luar kawasan metropolitan, Transwa mengendalikan bas antara bandar dan kereta api penumpang yang menghubungkan lebih 240 destinasi serantau.[54]

Kereta api barang mengangkut bijirin, mineral, bahan api dan kontena. Di utara negeri, rangkaian kereta api angkutan berat milik persendirian menghubungkan lombong bijih besi dengan pelabuhan Port Hedland, Dampier dan Port Walcott.[55] Pelabuhan Fremantle ialah pelabuhan pelbagai kargo terbesar di Australia Barat dan mengendalikan kontena, kenderaan, kargo am, kapal persiaran serta kargo pukal melalui kawasan Fremantle dan Kwinana.[56]

Tenaga dan air

[sunting | sunting sumber]

Jarak dan kepadatan penduduk yang rendah memerlukan gabungan sistem infrastruktur berpusat dan terpencil. Selain sistem elektrik barat daya, banyak bandar wilayah bergantung pada rangkaian setempat, loji gas, diesel, tenaga boleh baharu dan penyimpanan tenaga. Perluasan tenaga suria atas bumbung, ladang angin, bateri berskala besar dan talian penghantaran menjadi unsur penting dalam perubahan sistem tenaga negeri.[48]

Bekalan air merupakan cabaran utama, khususnya di barat daya yang semakin kering. Integrated Water Supply Scheme membekalkan air kepada lebih 2.5 juta orang di Perth, Peel dan sebahagian kawasan wilayah melalui gabungan aliran sungai, air bawah tanah, penyahgaraman air laut dan penambahan semula air bawah tanah.[57] Dasar negeri semakin menekankan sumber yang kurang bergantung pada hujan, penggunaan semula air dan kecekapan penggunaan bagi menghadapi pertumbuhan permintaan dan perubahan iklim.[58]

Pendidikan dan penyelidikan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Winthrop Hall di Universiti Australia Barat
Winthrop Hall di Universiti Australia Barat.

Pendidikan sekolah disediakan melalui sekolah kerajaan, sekolah Katolik dan sekolah bebas, dengan kurikulum negeri yang membawa kepada Sijil Pendidikan Australia Barat. Kawasan terpencil menggunakan gabungan sekolah berasrama, pengajaran jarak jauh dan perkhidmatan bergerak untuk mengatasi jarak serta bilangan murid yang kecil.[59]

Lima universiti yang berpangkalan di negeri ini ialah Universiti Australia Barat, Universiti Curtin, Universiti Murdoch, Universiti Edith Cowan dan Universiti Notre Dame Australia. Empat yang pertama ialah universiti awam, manakala Notre Dame ialah universiti swasta. Kesemuanya mempunyai kampus utama di kawasan metropolitan Perth serta kampus atau pusat pengajian di luar kawasan itu.[60] Pendidikan dan latihan vokasional disediakan melalui lima kolej TAFE yang mempunyai kampus dari Esperance hingga Wyndham dan secara keseluruhan menawarkan latihan kepada lebih 100,000 orang setahun, di samping penyedia latihan lain.[61]

Australia Barat mempunyai infrastruktur penyelidikan yang berkait rapat dengan sumber, pertanian, perubatan, biodiversiti, pengkomputeran dan astronomi radio. Balai Cerap Radio-astronomi Murchison di tanah tradisi Wajarri Yamaji menempatkan teleskop ASKAP, Murchison Widefield Array dan pembinaan teleskop SKA-Low.[62] Pusat Penyelidikan Superkomputer Pawsey di Perth ialah salah satu daripada dua kemudahan pengkomputeran prestasi tinggi Tahap 1 di Australia dan menyokong penyelidikan dalam astronomi, perubatan, tenaga, sumber serta kecerdasan buatan.[63]

Budaya dan sukan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Muzium Australia Barat Boola Bardip di Perth
Muzium Australia Barat Boola Bardip di Pusat Kebudayaan Perth.

Budaya Australia Barat mencerminkan kesinambungan tradisi masyarakat Orang Asli, warisan kolonial British dan kepelbagaian yang terhasil daripada penghijrahan. Seni visual, persembahan, kesusasteraan, muzik dan penghasilan filem tertumpu di Perth tetapi turut berkembang melalui pusat serantau dan organisasi masyarakat. Pusat Kebudayaan Perth menghimpunkan Muzium Australia Barat Boola Bardip, Galeri Seni Australia Barat, Perpustakaan Negeri Australia Barat, Perth Institute of Contemporary Arts dan State Theatre Centre of Western Australia.[64] Muzium negeri juga mengendalikan dua lokasi di Fremantle serta cawangan di Albany, Geraldton dan Kalgoorlie–Boulder.[65]

Warisan hidup masyarakat Orang Asli merangkumi bahasa, cerita penciptaan, seni, muzik, tarian, pemeliharaan tanah leluhur dan tapak suci. Pengiktirafan Landskap Budaya Murujuga sebagai Warisan Dunia pada 2025 menonjolkan kepentingan seni batu dan hubungan berterusan masyarakat Ngarda-Ngarli dengan kawasan tersebut.[66]

Australia Barat menempatkan dua kelab dalam Liga Bola Sepak Australia, iaitu West Coast Eagles dan Fremantle Football Club.[67] Kriket, bola sepak, ragbi, bola keranjang, hoki, renang dan sukan air turut dianjurkan pada peringkat profesional dan masyarakat. Stadium Perth ialah stadium pelbagai guna berkapasiti sekitar 60,000 tempat duduk yang menganjurkan bola sepak Australia, kriket, bola sepak, ragbi dan acara hiburan.[68]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 3 "Area of Australia: States and Territories" (dalam bahasa Inggeris). Geoscience Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  2. 1 2 "MEGA Geology" (dalam bahasa Inggeris). Department of Biodiversity, Conservation and Attractions, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  3. 1 2 "Population" (dalam bahasa Inggeris). Department of Treasury and Finance, Government of Western Australia. 26 Jun 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  4. 1 2 "Australian National Accounts: State Accounts, 2024–25 financial year" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. 20 November 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  5. ↑ "Standard Time Act 2005" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. 2005. Seksyen 4. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  6. 1 2 3 4 5 "Symbols of Western Australia" (dalam bahasa Inggeris). Department of the Premier and Cabinet, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  7. ↑ "Oceans and Seas" (dalam bahasa Inggeris). Geoscience Australia. 3 Februari 2022. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  8. ↑ "National, state and territory population, December 2025" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. 18 Jun 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  9. 1 2 3 4 5 6 "2021 Census All persons QuickStats: Western Australia" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  10. 1 2 3 "2021 Census All persons QuickStats: Greater Perth" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "A Thematic History of Western Australia" (PDF). wa.gov.au (dalam bahasa Inggeris). 2022. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  12. 1 2 3 "WA's Economic Strengths" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Treasury Corporation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  13. 1 2 "Australia" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  14. 1 2 "Boorn to survive" (dalam bahasa Inggeris). Department of Biodiversity, Conservation and Attractions, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  15. ↑ "Dirk Hartog" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Museum. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  16. ↑ "History" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Museum. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  17. ↑ "The Convict Era" (dalam bahasa Inggeris). Fremantle Prison. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  18. ↑ "Parliamentary democracy" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  19. ↑ Sondalini, Sue (April 2001). "1880–1910 Genealogical Records relating to Western Australians" (dalam bahasa en) (PDF). 11th Australasian Congress on Genealogy and Heraldry. State Reference Library of Western Australia. https://slwa.wa.gov.au/pdf/geneorecordsapr2001.pdf. Diperolehi 26 Julai 2026.
  20. ↑ "1900 Popular Referendum on Australian Federation" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Electoral Commission. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  21. ↑ "1933 Secession Referendum" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Electoral Commission. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  22. ↑ "Border Lengths: States and Territories" (dalam bahasa Inggeris). Geoscience Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  23. 1 2 3 "WA's regions" (dalam bahasa Inggeris). Infrastructure Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  24. ↑ "What are waterways?" (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. 22 Ogos 2023. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  25. ↑ "Australian Landforms and their History" (dalam bahasa Inggeris). Geoscience Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  26. ↑ "Climate classification maps" (dalam bahasa Inggeris). Bureau of Meteorology. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  27. ↑ "Tropical cyclones in Australia" (dalam bahasa Inggeris). Bureau of Meteorology. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  28. ↑ "Water planning in a changing climate" (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  29. ↑ "Ecosystem Science Program" (dalam bahasa Inggeris). Department of Biodiversity, Conservation and Attractions, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  30. ↑ "Threat management" (dalam bahasa Inggeris). Department of Biodiversity, Conservation and Attractions, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  31. ↑ "Management" (dalam bahasa Inggeris). Department of Biodiversity, Conservation and Attractions, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  32. ↑ "Shark Bay, Western Australia" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  33. ↑ "Purnululu National Park" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  34. ↑ "Australian Convict Sites" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  35. ↑ "Ningaloo Coast" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  36. ↑ "Murujuga Cultural Landscape" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  37. ↑ "Role of the Governor" (dalam bahasa Inggeris). Government House Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  38. ↑ "The Governor" (dalam bahasa Inggeris). Government House Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  39. ↑ "What Parliament does" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  40. ↑ "Electorate profiles 2025: Western Australia" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  41. ↑ "Roger Cook" (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  42. ↑ "2025 WA State Election: Results and Statistics" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Electoral Commission. 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  43. ↑ "Names and boundaries of federal electoral divisions in Western Australia decided" (dalam bahasa Inggeris). Australian Electoral Commission. 5 September 2024. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  44. ↑ "Senate" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  45. ↑ "Regional Development Council" (dalam bahasa Inggeris). Department of Primary Industries and Regional Development, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  46. ↑ "Introduction to local government" (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  47. ↑ "Western Australia Economic Profile, May 2025" (DOCX). wa.gov.au (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  48. 1 2 "WA's Economic Strengths" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Treasury Corporation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  49. 1 2 "Western Australia Economic Profile, November 2025" (DOCX). wa.gov.au (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  50. ↑ "Our strategies" (dalam bahasa Inggeris). Tourism Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  51. ↑ "Main Roads Annual Report 2025: Road Facts Summary Sheet" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Main Roads Western Australia. 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  52. ↑ "About us" (dalam bahasa Inggeris). Perth Airport. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  53. ↑ "About Transperth" (dalam bahasa Inggeris). Transperth. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  54. ↑ "Transwa system map" (dalam bahasa Inggeris). Transwa. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  55. ↑ "Western Australian Regional Freight Transport Network Plan" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Department of Transport, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  56. ↑ "Port Information Guide 2025" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Fremantle Ports. 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  57. ↑ "Our water sources in Western Australia" (dalam bahasa Inggeris). Water Corporation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  58. ↑ "Made Possible by Water" (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. 21 Mac 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  59. ↑ "Education in Western Australia" (dalam bahasa Inggeris). Department of Education, Government of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  60. ↑ "Review discussion paper" (dalam bahasa Inggeris). WA University Sector Review. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  61. ↑ "TAFE college governance" (dalam bahasa Inggeris). Government of Western Australia. 3 Jun 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  62. ↑ "Inyarrimanha Ilgari Bundara, our Murchison Radio-astronomy Observatory" (dalam bahasa Inggeris). CSIRO. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  63. ↑ "About Pawsey" (dalam bahasa Inggeris). Pawsey Supercomputing Research Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  64. ↑ "Perth Cultural Centre" (dalam bahasa Inggeris). State Library of Western Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  65. ↑ "Our Museums" (dalam bahasa Inggeris). Western Australian Museum. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  66. ↑ "Murujuga Cultural Landscape" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  67. ↑ "AFL Team Lists" (dalam bahasa Inggeris). Australian Football League. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  68. ↑ "Optus Stadium" (dalam bahasa Inggeris). Optus Stadium. Dicapai pada 26 Julai 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Australia_Barat&oldid=6911929"