Mabinogion

Mabinogion (galeseraz Mabinogi) Erdi Aroko galestar eskuizkribuetan jatorria duten hitz lauz edo prosaz idatziriko kontakizun multzo bat da, halere bere elementu batzuk jatorria ia ziurtasun osoz Burdin Aroan lukete.

Konpilatzailea eta sortzailea(k)

Izenburua XIX. mendeko antologia bati dagokio eta Galesko hamaika historia folkloriko ditu, cyfarwydd izeneko narratzaile ezberdinen belaunaldiek transmititu zituztenak Erdi Aroko bi eskuizkribu galestarretan, Rhydderch-en Liburu Zurian (1350) eta Hergest-en Liburu Gorrian (1382-1410), idatziko forman finkatu ziren arte. Liburu horiek dira, Britainia Handian geratu diren prosa-istorio zaharrenetarikoak.

Hamaika istorioak jatorrizko galeseratik ingelesera lehen aldiz Charlotte Guest XIX. mendeko hizkuntzalariak transkribatu zituenean, Guestek Mabinogion izenburu gisa erabiltzea erabaki zuen bere antologia berrirako, eta orduz geroztik bere horretan mantendu da. Mbinogi "harrentzako ipuin" edo besterik gabe, "ipuin" esan nahi du, eta Mabinogion gramatikalki okerra den plurala litzateke. Guest izan zen, halaber, hamaika kontakizunak bilduma bakar batean bildu zituen lehena.

Charllott Westen 413. or. The Mabninogion bertsioaren 413. or. Math, Mathonwyren semea kontakizuna.

Aditu gehienak ados daude istorioak aldi desberdinetan idatzitako autore ugariren lanak direla esatean, nahiz eta batzuek argudiatu duten ipuinetako batzuk idazle-narratzaile bakar batek eginak direla, dela monje bakarti batek Galesko iparraldeko monasterio batean, dela XII. mendeko Gwenllian printzesa galestar legendarioak. Erdi Aroko poetek ez bezala, askotan beren izena sinatzen baitzuten beren obra poetikoen amaieran, istorio horiek ez dute inolako aztarnarik beren jatorriari buruz.

Edukia eta egitura

Bildumaren barruan, lau istorio, Mabinogiren Lau Adarrak izenez ezagutzen direnak, elkarri lotutako konplot batek eta pertsonaia errepikariek lotzen dituzte, eta lotura hori lau ipuinetako bakoitza esaldiaren honen bertsio bertsio batekin amaitzen dira: "eta horrela amaitzen da mabinogiren adar hau". Istorio horietako bakoitza Galesko agintari mitiko baten ingurukoa da. Honek familia-eztabaidak, mugaz gaindiko gerrak, mendeku pertsonalak eta noizbehinkako madarikazio magikoa gainditu behar ditu bere erresumak babesteko eta bere leinua babesteko.

Gainerako zazpi istorioak ez daude elkarrekin konektatuta. Hiru erromantze klasikoko istorio dira, non zaldun batek, Arthur erregearen zaldun taldekoa, bere maitearen maitasuna irabazteko adorezko ekintzak egiten dituen. Horietako bi sasi-historikoak dira: batean Bretainiako ustezko errege batek izurrite bitxi batzuei aurre egiten die, eta bestean, erromatar enperadore bat Galesera doa amets batean ikusi duen dontzeila bat ezagutzera.

Beste bi istorioak ere Artur erregearen kontakizunen multzokoa dira, baina oraingoan, Artur bera izan ardatz. Kontakizun batean, Artur saxoien aurkako berehalako gerra bati buruz hausnartzen agertzen da, eta beste batean, printze galestar bati hainbat lan ikaragarri egiten laguntzen dio ezkondu nahi duen erraldoi baten eskua irabazteko. Azken istorio hori aipagarria da, Artur erregea lehen aldiz heroi moduan agertzen delako, edozein hizkuntzatan idatzitako literaturan.

Iruditegia

• 
  Bi erregeak (Ivor Robert-Jones eskulturagilearen 1984ko lana), Harlech gaztelutik hurbil, Gales. Bendigeidfranej Gwern hilobaren gorpua darama.
• 
  Charlotte Guesten liburuan agertzen den marrazkia.
• 
  Hargesteko liburu gorria, 1382 eta 1410 artean. mendea. Hasierako lehen lerroak.
• 
  Branwen. Christopher Williams, 1915. Glynn Vivian Art Gallery (Swansea, Gales)
• 
  Branwen bere arabazozoarekin (drudwy) Matholwch-en gortean, Iralndan. Mabinogiko bigarren adarreko une bat.

Bibliografia osagarria

Lehen mailako iturriak

• (Ingelesez) The Mabinogion (Guest 1877) Wikisourcen
• (Ingelesez) The Four Branches of the Mabinogi (Mabinogion idazlanari buruzko webgunea)
• (Galesez) Gippert, Jost (2002-04-21) “Text collection: PKM. The Mabinogion” Titus Texts. Goethe Universität. (Mabinogion galeseraz irakurgai)
• (Ingelesez) The Mabinogionby Lady Charlotte Guest [1877] The Sacred texts Mabionogion ingelesaz eta irudiekin apaindurik irakurgai
• (Ingelesez) Parker, Will Mabinogion.info

Bigarren mailako iturriak

• (Ingelesez) Gwilym Morus-Baird: Celtic Source
• (Ingelesez) “The Mabinogion ” BBC Wales: Myths and legends
• (Ingelesez) Visit Wales: Welsh myths and legends Galesko gobernua
• (Ingelesez) Wales.com: Welsh myths and legends Galesko gobernua
• (Ingelesez) Land of Legends
• (Ingelesez) National Trust: Welsh myths and folklore
• (Ingelesez) Cadw : Cadw:Stories, Myths & Legends Galesko gobernua
• (Gaztelaniaz) Mabinogion. Libros Tauro

Kanpo estekak

• Datuak: Q815523
• Multimedia: Mabinogion / Q815523