Edukira joan

Jack Kilby

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jack Kilby

Bizitza
JaiotzaJefferson City, 1923ko azaroaren 8a
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
HeriotzaDallas, 2005eko ekainaren 20a (81 urte)
Hobiratze lekuaSparkman-Hillcrest Memorial Park Cemetery (en) Itzuli
Heriotza moduaberezko heriotza
Familia
Ezkontidea(k)ezkongabea
Hezkuntza
HeziketaIllinoisko Unibertsitatea Urbana–Champaignen
Wisconsingo Unibertsitatea Madisonen
University of Wisconsin–Milwaukee (en) Itzuli
Great Bend High School (en) Itzuli
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakasmatzailea, unibertsitateko irakaslea, informatikaria, argazkilaria, ingeniaria, fisikaria eta ingeniari elektronikoa
Enplegatzailea(k)Texas Instruments  (1958ko maiatza -
Lan nabarmenak
Jasotako sariak
KidetzaIngeniaritzako Akademia Nazionala
Amerikako Sozietate Filosofikoa
Musicbrainz: 6b8d2096-eb52-4ff0-80c4-40f2c08546da Find a Grave: 11213902 Edit the value on Wikidata

Jack St. Clair Kilby (Jefferson City, Missouri, 1923ko azaroaren 8a – Dallas, Texas, 2005eko ekainarenem 20a) estatubatuar elektronika ingeniari eta fisikaria izan zen. Fairchild Semiconductor-eko Robert Noycerekin batera, 1958an lehenengo zirkuitu integratuaren asmakuntzan parte hartu zuen Texas Instrumentsen lanean ari zela. Asmakizun horregatik, Kilbyk 2000ko Fisikako Nobel Sari partekatua jaso zuen.[1]Zirkuitu integratu edo mikrotxiparen asmatzaile bezala aitortua dago. Kilby sakeleko kalkulagailu eramangarriaren eta inprimagailu termikoaren asmatzailea ere izan zen, eta horien patenteak zituen. Beste zazpi asmakizunen patenteak ere bazituen[2]

Gaztaroa eta hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jack St. Clair Kilbyen aitak elektrizitate-enpresa txiki bat zuzentzen zuen, Kansas mendebaldeko landa-eremuko bezeroei zerbitzua ematen ziena.

Kilby Great Bend-en (Kansas) hazi eta eskolara joan zen, Great Bend High School-en graduatuz. Gaur egun, herriko sarreretan dauden errepide-seinaleek bertan eman zuen denbora oroitzen dute, eta Great Bend High School-eko Commons Areari Jack Kilby Commons Area izena jarri diote.

Kilbyk ingeniaritza elektrikoan lizentziatura eta masterra lortu zituen, biak Illinoisko Unibertsitatean 1947an eta Wisconsingo Unibertsitatean 1950ean, hurrenez hurren.

Zirkuitu integratuaren asmakuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Tektronix 475A modeloko osziloskopio analogiko eramangarria, 1970eko hamarkada amaierako tresna tipikoa

Kilby ezinbestekoa izan zen zirkuitu integratu edo txiparen asmakuntzan. 1958ko erdialdean, Texas Instruments-en (TI) ingeniari kontratatu berria zela, oraindik udako oporretarako eskubiderik ez zuenean. Kilbyk uda zirkuituen diseinuan "zenbakien tirania" deitzen zen arazoan lanean eman zuen, eta azkenean ondorioztatu zuen zirkuituen osagaiak erdieroale material bakarrean masiboki fabrikatzeak irtenbide bat eman zezakeela. Irailaren 12an, bere aurkikuntzak enpresako zuzendaritzari aurkeztu zizkion, Mark Shepherd barne. Osziloskopio bat erantsita zuen germanio zati bat erakutsi zien, etengailu bat sakatu zuen, eta osziloskopioak uhin sinusoidal jarraitu bat erakutsi zuen, bere zirkuitu integratuak funtzionatzen zuela frogatuz, eta beraz, arazoa konponduta zegoela erakutsiz.[3]

3.138.743 AEBetako patentea, "Zirkuitu elektroniko miniaturizatuak" izenekoa, lehen zirkuitu integratua, 1959ko otsailaren 6an aurkeztu zen. Nabarmentzekoa zen substratu bakar batean osagai desberdinak (transistoreak, diodoak, erresistentziak, kondentsadoreak, etab.) izateagatik. Robert Noycerekin batera (hilabete batzuk geroago antzeko zirkuitu bat egin zuena), Kilby zirkuitu integratuaren asmatzaile-kidetzat hartzen da orokorrean.[4]

Geroagoko ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kilby mikrotxipen teknologiaren aplikazio militar, industrial eta komertzialen aitzindari izan zen. Zirkuitu integratuak barne hartzen zituen lehen sistema militarra eta lehen ordenagailua sortu zuten taldeak zuzendu zituen. Eskuko kalkulagailua ere asmatu zuen, Jerry Merryman eta James Van Tassel-ekin batera.[5]

1970ean, Kilbyk TI-tik baimena hartu zuen asmatzaile independente gisa lan egiteko. Besteak beste, silizio teknologiaren erabilera aztertu zuen eguzki-argitik energia elektrikoa sortzeko. 1978tik 1984ra, Ingeniaritza Elektrikoko irakasle ospetsu kargua izan zuen Texas A&M Unibertsitatean. Kilby Texas Instruments-etik 1983an erretiratu zen.

Familia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1948an, Kilby Barbara Annegersekin ezkondu zen. Bi alaba izan zituzten, Ann eta Janet.[6]

Heriotza eta ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kilby minbiziaz hil zen 2005eko ekainaren 20an, Dallasen, Texasen, 81 urte zituela.[7]

Zirkulu baten y osagaia jarraitzeak, zirkuluaren inguruan ibiltzean, uhin sinusoidal bat sortzen du (gorria). X osagaia jarraitzeak, berriz, kosinu uhin bat sortzen du (urdina). Bi uhinak maiztasun bereko baina fase desberdineko sinusoideak dira.

2005eko abenduaren 14an, Texas Instrumentsek TI Artxibo Historikoak sortu zituen. Jack Kilby familiak bere eskuizkribu pertsonalak eta argazki bilduma pertsonala eman zizkion Southern Methodist Unibertsitateari (SMU). Bilduma DeGolyer Liburutegian katalogatu eta gordeko da, SMUn.

2008an, SMU Ingeniaritza Eskolak, DeGolyer Liburutegiarekin eta Kongresuko Liburutegiarekin batera, urtebeteko ospakizun bat antolatu zuen aro digitalaren jaiotzaren 50. urteurrenaren ospakizunarekin, Kilbyren zirkuitu integratuaren Nobel saria irabazi zuen asmakizunarekin. Sinposio eta erakusketek teknologiak eta ingeniariek mundu modernoa moldatu zuten modu ugari aztertu zituzten. Kilbyk zientzia doktorego ohorezkoa zuen SMUtik eta SMUko bazkide izan zen denbora luzez Kilby Fundazioaren bidez.

Aitortza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oroitzapenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Kilby Sariaren Fundazioa 1980an sortu zen haren omenez, eta IEEE Jack S. Kilby Seinale Prozesatzeko Domina 1995ean sortu zen.
  • Kilby Labs, TIren silizio fabrikazio eta zirkuitu integratuen diseinurako ikerketa laborategia, haren omenez izendatu dute.
  • Edinburgoko Napier Unibertsitateko Merchiston Campuseko Jack Kilby Konputagailu Zentroa ere haren omenez izendatu dute.[8]
  • Jack Kilbyren estatua bat dago Texas Instruments Plazan, Dallaseko Texas Unibertsitateko campusean.[9]
  • Great Bend-eko (Kansas) Barton Community College-k urtero Jack Kilby STEM Eguna egiten du.[10]

Sariak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urtea Erakundea Saria Aipamena Err.
1966 Franklin Institutua Stuart Ballantine Domina "Zirkuitu integratu monolitikoen -mikrotxipen- garapenagatik." (For the development of monolithic integrated circuits - microchips)." [11]
1966 IEEE IEEE David Sarnoff Saria ""Zirkuitu integratu monolitikoen arloan egindako ekarpen sortzaile bikainagatik, bere asmakizun gakoengatik eta zirkuitu integratuak eskala handiko sistemetan aplikatzeko izan zuen talde-lidergoagatik." (For his outstanding creative contribution in the field of monolithic integrated circuits, for his key inventions and for his team leadership in the application of integrated circuits to large scale systems.) [12]
1978 IEEE IEEE Cledo Brunetti Saria "Asmakizunen eta zirkuitu integratuen garapenaren bidez miniaturizazioan egindako ekarpenengatik." (For contributions to miniaturization through inventions and the development of integrated circuits.) [13]
1982 ASME Holley Domina [14]
1986 IEEE IEEE Ohorezkodomina "Erdieroaleen zirkuitu integratuen teknologiari egindako ekarpen funtsezkoengatik." (For fundamental contributions to semiconductor integrated circuit technology.) [15]
1989 ASME Holley Domina [14]
1989 Ingeniaritza Akademia Nazionala Charles Stark Draper Saria "Zirkuitu integratu monolitikoaren garapen independenteagatik." (For their independent development of the monolithic integrated circuit.) [16]
1993 IEEE Ordenagailu Elkartea Computer Pioneer Saria "Zirkuitu integratua elkarrekin asmatzeagatik." (For co-inventing the integrated circuit.) [17]
1993 Inamori Fundazioa Kyoto Saria Teknologia Aurreratuan "Zirkuitu integratu erdieroale monolitikoen kontzeptuaren sorkuntza eta bere frogaketa." (Creation of the Concept of the Monolithic Semiconductor Integrated Circuit and Its Demonstration.) [18]
1999 Mendebaldeko Ingeniarien Elkartea Washington Saria "Bere elektronika ibilbide bikainagatik, besteak beste, elektrizitate modernoaren oinarria izan zen zirkuitu integratu monolitikoa asmatzeagatik." (For his distinguished electronics career, including the invention of the monolithic integrated circuit which was the foundation for modern electrics.) [19]
2000 Suediako Zientzien Errege Akademia Fisikako Nobel Saria "Zirkuitu integratuaren asmakuntzan izan zuen parte-hartzeagatik." (For his part in the invention of the integrated circuit.) [1]
2000 Pennsylvaniako Unibertsitatea Harold Pender Saria "Zirkuitu integratuaren edo mikrotxiparen asmakuntzan egindako ekarpenagatik." (For his contribution to the invention of the integrated circuit, or microchip.) [20]

Kidetzak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urtea Erakundea Mota Err.
1967 AEBko Ingeniaritza Akademia Nazionala Kide [21]
2001 Amerikako Filosofia Elkartea Kide [22]

Sari nazionalak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urtea Estatuburua Saria Aipamena Err.
1969 Richard Nixon Zientziaaren Domina Nazionala "Zirkuitu integratuen ekoizpenean eta aplikazioan egindako jatorrizko kontzepzio eta ekarpen baliotsuengatik." (For original conceptions and valuable contributions in the production and application of integrated circuits.) [23]
1990 George H. W. Bush Teknologia eta Berrikuntzaren Domina Nazionala "Zirkuitu integratuen ekoizpenean eta aplikazioan egindako jatorrizko kontzepzio eta ekarpen baliotsuengatik." (For original conceptions and valuable contributions in the production and application of integrated circuits.) [24]

Ohorezko tituluak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urtea Unibertsitatea Gradua Err.
1988 Illinoisko Unibertsitatea, Urbana-Champaign [25]
1990 Wisconsin-Madisongo Unibertsitatea Zientzietako Doktorea [26]
1995 Hegoaldeko Metodista Unibertsitatea Zientzietako Doktorea [27]
1996 Yale Unibertsitatea Zientzietako Doktorea [28]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Ingelesez) "Nobel Prize in Physics 2000". Nobel Foundation.
  2. ↑ (Ingelesez) Harper, Charles A., ed.. (2004). Electronic materials and processes handbook. McGraw-Hill handbooks (3 ed.). McGraw-Hill ISBN 9780071402149..
  3. ↑ (Ingelesez) Das, Saswato R.. (2008). "Opinion: The chip that changed the world". The New York Times..
  4. ↑ (Ingelesez) Jack S Kilby,. (1964). US patent 3138743, "Miniaturized electronic circuits". Assigned to Texas Instruments Inc.
  5. ↑ (Ingelesez) Stengle, Jamie. (2019). "Jerry Merryman, co-inventor of handheld electronic calculator, dies at 86".. The Washington Post..
  6. ↑ (Ingelesez) "Jack S. Kilby". American Institute of Physics.
  7. ↑ (Ingelesez) John Markoff. (2005). "Jack S. Kilby, an Inventor of the Microchip, Is Dead at 81".. New York Times.
  8. ↑ (Ingelesez) "School of Computing – Facilities & Resources".. Edinburgh Napier University.
  9. ↑ (Ingelesez) What’s the Story? The TI Plaza Statue. Dallas Magazine.
  10. ↑ (Ingelesez) 21st Annual Jack Kilby STEM Day. Barton Community College.
  11. ↑ (Ingelesez) "Jack S. Kilby". Franklin Institute.
  12. ↑ (Ingelesez) "IEEE David Sarnoff Award Recipients" (PDF). IEEE.
  13. ↑ (Ingelesez) "IEEE Cledo Brunetti Award Recipients" (PDF).. IEEE.
  14. 1 2 (Ingelesez) "Holley Medal". www.asme.org..
  15. ↑ (Ingelesez) "Jack St. Clair Kilby". Institute of Electrical and Electronics Engineers.
  16. ↑ (Ingelesez) "1989 Winners: Jack S. Kilby and Robert N. Noyce".. draperprize.org.
  17. ↑ (Ingelesez) "Jack S. Kilby". www.computer.org.
  18. ↑ (Ingelesez) "Jack St. Clair Kilby". www.kyotoprize.org.
  19. ↑ (Ingelesez) "Recipients". www.washingtonaward.com.
  20. ↑ (Ingelesez) "The Harold Pender Award Lecture". University of Pennsylvania.
  21. ↑ (Ingelesez) "Mr. Jack S. Kilby". www.nae.edu.
  22. ↑ (Ingelesez) "APS Member History". search.amphilsoc.org.
  23. ↑ (Ingelesez) Jack St. Clair Kilby". nationalmedals.org.
  24. ↑ (Ingelesez) "Jack St. Clair Kilby". nationalmedals.org..
  25. ↑ (Ingelesez) "Jack S. Kilby". grainger.illinois.edu.
  26. ↑ (Ingelesez) "Honorary Degree Recipients".. secfac.wisc.edu.
  27. ↑ (Ingelesez) "Jack St. Clair Kilby". s3.smu.edu.
  28. ↑ (Ingelesez) "Honorary Degrees Since 1702". Yale University.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

(Ingelesez) Jack S. Kilbyren patenteak

Ikus gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_Kilby&oldid=10715473"(e)tik eskuratuta