100 metroko lasterketa

100 metroko lasterketa edo 100 m lauak atletismoaren probarik laburrena da korrika egiten dena, estali gabeko pistan betiere. Lasterketa hau lerro zuzenean egiten da eta korrikalariek 100m-ko distantzia ahal duten azkarren egin behar dute. Errekorra duena Usain Bolt izena duen gizonezko jamaikarra da (09:58), 2009an lorturikoa, eta emakumezkoena Florence Griffith estatubatuarrak ezarri zuen 1988an (10:49).

Beste korrikalari oso ezagunak izan dira historian alor honetan: gizonezkoetan Jesse Owens, Jim Hines, Silvio Leonard kubatarra, Valery Borzov errusiarra, Don Quarrie jamaikarra, hala nola Carl Lewis, Calvin Smith, Ben Johnson, Tyson Gay edo Asafa Powell; emakumezkoetan Wilma Rudolph, Evelyn Ashford, Marita Koch, Marlies Göhr, Merlene Ottey edo Gail Devers, besteak beste.

100 metroko lasterketaren helburua oztoporik gabeko 100 metro ahalik eta azkarren egitea da. Nagusiki, abiadurako lasterketen artean garrantzitsuena bezala hartzen da. Atleta onenek 10 segundoko denboran egiten dute, 37 km/h bataz besteko abiaduraz eta 45 oinkadetan. Olinpiar Jokoetako programan sarturik dago gizonezkoentzat lehenengoz ospatu zirenetik, eta emakumezkoentzat 1928.eko Amsterdameko Olinpiar Jokoak ospatu zirenetik. Froga honetan errekorra duten atletak, gizonezkoen mailan, Usain Bolt da 9'58 segundorekin, eta emakumezkoen artean Florence Griffith Joyner da 10'49 segundoko markarekin.

Historia

Gizonezkoen artean 100 metro lauetako froga Atenasen 1896.ean ospatu ziren aro modernoko lehen Olinpiar Jokoen programaren parte izan zen. Emakumezkoak ez ziren froga honetan lehiatuko 1928an Amsterdamen Olinpiar Jokoak ospatu ziren arte. Lehenengo Joko horietan errauts eta ikatzez osatutako pista batean lehiatu ziren. Irteerako posizioa librea zen eta atleta bakoitzak bere ustez hoberena zen posizioa hartzen zuen. Lasterketa honetan Thomas Burke estatubatuarra irabazle atera zen; eskuak pistan finkatu eta lurrera hobeto eusteko zulotxo batzuk egin zituen atleta bakarra izan zen. 1912an, Nazioarteko Atletismo Federazioen (IAAF) sorkuntzarekin batera, froga honen lehenengo mundu errekorra dokumentatu zen, Donald Lippincotten eskutik; 10'6 segundotako marka egin zuen Estokolmoko pista olinpikoan. 1928an George Breshnahan eta William Tuttle Ipar Amerikarrek irteera takoak asmatu zituzten, eta horrela irteerako euskarria eta bultzada hobetu zen. Hauek asmatu arte, errautsezko pistan zulotxo batzuk egiten ziren non oinak sartzen ziren. Hala ere, IAAF-ek ez zituen irteerako takoak 1937. urtera arte onartu. 1938an IAAFek 2 m/s-ko aldeko haizea jarri zuen muga bezala lasterketaren marka balioztatzeko. 1968ko ekainaren 20an, Sakramenton, Mexikoko Olinpiar Jokoetan lehiatu behar zuen Estatu Batuetako taldea aukeratzeko frogetan, Jim Hines, Ronnie Ray Smith eta Charles Greene historian lehenengo aldiz 10 segundotatik jaistea lortu zuten froga honetan, muduko errekorra 9'9 segundotan finkatuz. 1977ko urtarrilaren 1ean, IAAFek eskuzko kronometrajea alde batera utzi zuen, 1932tik kronometraje elektronikoarekin batera erabiltzen zena. Ondorioz, edozein erregistrok balio ofiziala izan ahal izateko elektronikoki hartua izan behar zuen.

Irteera

Frogaren hasieran, atleta batzuk truku psikologikoak erabiltzen dituzte, irteera takoetan azkenekoa finkatzea bezala. Intimidazio zuzenagoren bat kirol sentipen eza bezala hartzen da. Irteera arbitroak korrikalariak irteera takoetan mantenduko ditu 2 segundotako denbora ezin jakin batean, ondoren tiro egingo du.

Erreakzio denbora.

Tiroaren eta irteera takoetarik ematen den lehen oinkadaren artean pasatzen den denbora, pistolan dauden sentsore elektronikoen bidez neurtzen da. Edozein denbora 0'1 segundoetatik beherakoa izatean irteera nulua bezala hartuko da ( “irteera ehiztatzea” deitzen zaio). Erregela hau martxan jarri zen tiroaren soinua airean zabaltzeko behar duen denbora, korrikalarien belarrietara ailegatzeko behar den denbora eta gizakion soinuarekiko erreakzio denbora kontuan hartuta.

Irteera nuluak edo balio gabezkoak

Urte askotan zehar, 2 irteera nuluren arduraduna zen korrikalaria deskalifikatu egiten zen. Honen ondorioz, irteeraren errepikapenak mugagabeak ziren, honek atletek kontzentrazioa galtzea eragiten zuen. Gaur egun, ordea, irteera nulua egiten duen atleta segituan lasterketatik kanpo geratuko da.

Baldintza klimatikoak

Baldintza klimatikoek eragin handia dute froga honen garapenean. Irteeratik helmugarainoko norabidea duen haizeak (buztan haizea) oso onuragarria da korrikalarientzat, baina helmugatik irteera takoetarantz doan haizeak (buruko haizea) korrikalariei kontra egiten die. Hori dela eta, onartzen den gehiegizko buztan haizea 2 m/s da. Haizearen kontrako erresistentziak modu garrantzitsu batean eragiten du frogan. Hortaz, abiadura-lasterkariek denbora marka hobeak egiten dituzte zonalde garaietan, non airearen gaineko erresistentzia txikiagoa den.

Munduko markarik onenak dituzten atletak

2021-07-13an eguneratua

Errekorra	Maila	Marka (s)	Atleta	Herrialdea	Tokia	Data
Mundukoa (WR)	Gizonezkoak	9,58	Usain Bolt	Jamaika	Berlin	2009ko abuztuaren 16a
Mundukoa (WR)
Emakumezkoak	10,49	Florence Griffith-Joyner	AEB	Indianapolis	1988ko uztailaren 16a
Olinpikoa (OR)	Gizonezkoak	9,63	Usain Bolt	Jamaika	Londres	2012ko abuztuaren 5a
Olinpikoa (OR)	Emakumezkoak	10,62	Florence Griffith-Joyner	AEB	Seul	1988ko irailaren 24a
Europarra (ER)	Gizonezkoak	9,86	Francis Obikwelu	Portugal	Atenas	2004ko abuztuaren 22a
Europarra (ER)
Emakumezkoak	10,73	Christine Arron	Frantzia	Budapest	1998ko abuztuaren 19a
Iparramerikarra (NA)	Gizonezkoak	9,58	Usain Bolt	Jamaika	Berlin	2009ko abuztuaren 16a
Iparramerikarra (NA)	Emakumezkoak	10,49	Florence Griffith-Joyner	AEB	Indianapolis	1988ko uztailaren 16a
Afrikarra (AF)	Gizonezkoak	9,85	Olusoji Fasuba	Nigeria	Doha	2006ko maiatzaren 12a
Afrikarra (AF)
Emakumezkoak	10,78	Murielle Ahoure	Boli Kosta	Montverde (Florida)	2016ko ekainaren 11a
Asiarra (AS)	Gizonezkoak	9,91	Femi Ogunode Su Bingtian	Qatar Txina	Wuhan Madril	2015eko ekainaren 6a 2018ko ekainaren 22a
Asiarra (AS)	Emakumezkoak	10,79	Xunmei Li	Txina	Shanghai	1997ko urriaren 18a
Ozeaniarra (OC)	Gizonezkoak	9,93	Patrick Johnson	Australia	Mito	2003ko maiatzaren 5a
Ozeaniarra (OC)
Emakumezkoak	11,11	Melissa Breen	Australia	Canberra	2014ko otsailaren 8a
Hegoamerikarra (SA)	Gizonezkoak	10,00	Robson da Silva	Brasil	Mexiko Hiria	1988ko uztailaren 22a
Hegoamerikarra (SA)	Emakumezkoak	10,91	Rosângela Santos	Brasil	Londres	2017ko abuztuaren 6a

Historia osoko gizonezkoen marka onenak

2021-07-13an eguneratua

posizioa	Marka (s)	haizea (m/s)	Atleta	Herrialdea	Data	Tokia	Lehiaketa
1	9,58	+0,9	Usain Bolt	Jamaika	2009 abuztuaren 16a	Berlin	Munduko Atletismo Txapelketa
2	9,69	+2,0	Tyson Gay^[1]	AEB	2009ko irailaren 20a	Shanghai	Diamante Liga
2	9,69	-0,1	Yohan Blake^[2]	Jamaika	2012ko abuztuaren 23a	Lausana	Diamante Liga
4	9,72	+0,2	Asafa Powell	Jamaika	2008ko irailaren 2a	Lausana	IAAF Premio Handia
5	9,74	+0,9	Justin Gatlin	AEB	2015eko maiatzaren 15a	Doha	IAAF Premio Handia
6	9,76	+0,6	Christian Coleman	AEB	2019ko irailaren 28a	Doha	Munduko Atletismo Txapelketa
7	9,77	+1,5	Trayvon Bromell	AEB	2021eko ekainaren 5a	Miramar	Miramar Meeting-a
8	9,78	+0,9	Nesta Carter	Jamaika	2010eko abuztuaren 29a	Rieti	IAAF Premio Handia
9	9,79	+0,1	Maurice Greene	AEB	1999ko ekainaren 16a	Atenas	IAAF II Premio Handia
10	9,80	+1,3	Steve Mullings	Jamaika	2011ko ekainaren 4a	Eugene	Diamante Liga
11	9,82	+1,7	Richard Thompson	Trinidad eta Tobago	2014ko ekainaren 21a	Port-of-Spain	Txapelketa nazionala Trinidad y Tobago
12	9,84	+0,7	Donovan Bailey	Kanada	1996ko uztailaren 27a	Atlanta	Olinpiar Jokoak
12	9,84	+0,2	Bruny Surin	Kanada	1999ko abuztuaren 22a	Sevilla	Munduko Atletismo Txapelketa
14	9,85	+1,2	Leroy Burrell	AEB	1994ko uztailaren 6a	Lausana	Súper Gran Premio IAAF
		+1,7	Olusoji Fasuba	Nigeria	2006ko maiatzaren 12a	Doha	Super Gran Premio IAAF
		+1,3	Mike Rodgers	AEB	2011ko ekainaren 4a	Eugene	Diamante Liga
17	9,86	+1,2	Carl Lewis	AEB	1991eko abuztuaren 25a	Tokio	Munduko Atletismo Txapelketa
		−0,4	Frank Fredericks	Namibia	1996ko uztailaren 3a	Lausana	IAAF Premio Handia
		+1,8	Ato Boldon	Trinidad eta Tobago	1998ko apirilaren 19a	Walnut	Urteroko Pista eta zelai jaialdia
		+0,6	Francis Obikwelu	Portugal	2004 abuztuaren 22a	Atenas	Olinpiar Jokoak
		+1,4	Keston Bledman	Trinidad eta Tobago	2012 ekainaren 23a	Puerto Espaina	Txapelketa nazionala Trinidad y Tobago

RM= errekor Mundiala, RO= errekor Olinpiarra, RC= errekor kontinentala

Historia osoko emakumezkoen marka onenak

2021-07-13an eguneratua

posizioa	Marka (s)	haizea (m/s)	Atleta	Herrialdea	Data	Tokia
1	10,49	0,0	Florence Griffith Joyner	AEB	1988 uztailaren 16a	Indianapolis
2	10,63	+1,3	Shelly-Ann Fraser	Jamaika	2021eko ekainaren 5a	Kingston
3	10,64	+1,2	Carmelita Jeter	AEB	2009ko irailaren 20a	Shanghai
4	10,65	+1,1	Marion Jones	AEB	1998ko irailaren 12a	Johannesburgo
5	10,70	+0,3	Elaine Thompson	Jamaika	2016ko uztailaren 1a	Kingston
6	10,72	+1,6	Sha'Carri Richardson	AEB	2021eko apirilaren 10a	Miramar
7	10,73	+2,0	Christine Arron	Frantzia	1998 abuztuaren 19a	Budapest
8	10,74	+1,3	Merlene Ottey	Jamaika	1996ko irailaren 7a	Milan
8	10,74	+1,0	English Gardner	AEB	2016ko uztailaren 3a	Eugene
10	10,75	+0,4	Kerron Stewart	Jamaika	2009ko uztailaren 10a	Erroma
11	10,76	+1,7	Evelyn Ashford	AEB	1984ko abuztuaren 22	Zürich
11	10,76	+1,1	Veronica Campbell-Brown	Jamaika	2011ko maiatzaren 31a	Ostrava
13	10,77	+0,9	Irina Privalova	Errusia	1994ko uztailaren 6a	Lausana
		+0,7	Ivet Lalova	Bulgaria	2004ko ekainaren 19a	Plovdiv
		+0,9	Shericka Jackson	Jamaika	2021eko ekainaren 25a	Kingston
16	10,78	+1,0	Dawn Sowell	AEB	1989ko ekainaren 3a	Provo
		+1,8	Torri Edwards	AEB	2008ko ekainaren 28a	Eugene
		+1,6	Murielle Ahouré	Boli Kosta	2016ko ekainaren 11a	Montverde (Florida)
		+1,0	Tianna Bartoletta	AEB	2016ko uztailaren 3a	Eugene
		+1,0	Tori Bowie	AEB	2016ko uztailaren 3a	Eugene

Olinpiar txapeldunak

Jokoak	Urtea	Maila	Atleta	Herrialdea	Marka (s)
Atenas	1896	Gizonezkoak	Tom Burke	AEB	12,0
Atenas	1896	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
Paris	1900	Gizonezkoak	Frank Jarvis	AEB	11,0
Paris	1900	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
San Luis	1904	Gizonezkoak	Archie Hahn	AEB	11,0
San Luis	1904	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
Londres	1908	Gizonezkoak	Reginald Walker	Hegoafrika	10,8
Londres	1908	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
Estokolmo	1912	Gizonezkoak	Ralph Craig	AEB	10,8
Estokolmo	1912	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
Anberes	1920	Gizonezkoak	Charlie Paddock	AEB	10,8
Anberes	1920	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
Paris	1924	Gizonezkoak	Harold Abrahams	Erresuma Batua	10,6
Paris	1924	Emakumezkoak	Ez zuten parte hartu
Amsterdam	1928	Gizonezkoak	Percy Williams	AEB	10,8
Amsterdam	1928	Emakumezkoak	Elizabeth Robinson	AEB	12,2
Los Angeles	1932	Gizonezkoak	Thomas Edward Tolan	AEB	10,3
Los Angeles	1932	Emakumezkoak	Stanislawa Walasiewicz	Polonia	11,9
Berlin	1936	Gizonezkoak	Jesse Owens	AEB	10,3
Berlin	1936	Emakumezkoak	Helen Herring Stephens	AEB	11,5
Londres	1948	Gizonezkoak	Harrison Dillard	AEB	10,3
Londres	1948	Emakumezkoak	Fanny Blankers-Koen	Herbehereak	11,9
Helsinki	1952	Gizonezkoak	Lindy Remigino	AEB	10,4
Helsinki	1952	Emakumezkoak	Marjorie Jackson	Australia	11,5
Melbourne	1956	Gizonezkoak	Bobby Joe Morrow	AEB	10,62
Melbourne	1956	Emakumezkoak	Betty Cuthbert	Australia	11,82
Erroma	1960	Gizonezkoak	Armin Hary	Alemania	10,2
Erroma	1960	Emakumezkoak	Wilma Rudolph	AEB	11,0
Tokio	1964	Gizonezkoak	Robert Hayes	AEB	10,0
Tokio	1964	Emakumezkoak	Wyomia Tyus	AEB	11,4
Mexiko Hiria	1968	Gizonezkoak	Jim Hines	AEB	9,95
Mexiko Hiria	1968	Emakumezkoak	Wyomia Tyus	AEB	11,1
Munich	1972	Gizonezkoak	Valeri Borzov	Sobietar Batasuna	10,14
Munich	1972	Emakumezkoak	Renate Stecher		11,07
Montreal	1976	Gizonezkoak	Hasely Crawford	Trinidad eta Tobago	10,06
Montreal	1976	Emakumezkoak	Annegret Richter		11,08
Mosku	1980	Gizonezkoak	Allan Wells	Erresuma Batua	10,25
Mosku	1980	Emakumezkoak	Lyudmila Kondratyeva	Sobietar Batasuna	11,06
Los Angeles	1984	Gizonezkoak	Carl Lewis	AEB	9,99
Los Angeles	1984	Emakumezkoak	Evelyn Ashford	AEB	10,97
Seul	1988	Gizonezkoak	Carl Lewis	AEB	9,92
Seul	1988	Emakumezkoak	Florence Griffith Joyner	AEB	10,54
Bartzelona	1992	Gizonezkoak	Linford Christie	Erresuma Batua	9,96
Bartzelona	1992	Emakumezkoak	Gail Devers	AEB	10,82
Atlanta	1996	Gizonezkoak	Donovan Bailey	Kanada	9,84
Atlanta	1996	Emakumezkoak	Gail Devers	AEB	10,94
Sydney	2000	Gizonezkoak	Maurice Greene	AEB	9,87
Sydney	2000	Emakumezkoak	Marion Jones	AEB	10,75
Atenas	2004	Gizonezkoak	Justin Gatlin	AEB	9,85
Atenas	2004
Emakumezkoak	Yulia Nesterenko	Bielorrusia	10,93
Pekin	2008	Gizonezkoak	Usain Bolt	Jamaika	9,69
Pekin	2008	Emakumezkoak	Shelly-Ann Fraser	Jamaika	10,78
Londres	2012	Gizonezkoak	Usain Bolt	Jamaika	9,63
Londres	2012
Emakumezkoak	Shelly-Ann Fraser	Jamaika	10,75
Rio de Janeiro	2016	Gizonezkoak	Usain Bolt	Jamaika	9,81
Rio de Janeiro	2016	Emakumezkoak	Elaine Thompson	Jamaika	10,71

Munduko Txapeldunak

Sede	Urtea	Maila	Atleta	Herrialdea	Marka (s)
Helsinki	1983	Gizonezkoak	Carl Lewis	AEB	10,07
Helsinki	1983	Emakumezkoak	Marlies Göhr	Redonda	10,97
Erroma	1987	Gizonezkoak	Carl Lewis	AEB	9,93
Erroma	1987	Emakumezkoak	Silke Gladis-Möller	Redonda	10,90
Tokio	1991	Gizonezkoak	Carl Lewis	AEB	9,86
Tokio	1991	Emakumezkoak	Katrin Krabbe	Alemania	10,99
Stuttgart	1993	Gizonezkoak	Linford Christie	Erresuma Batua	9,87
Stuttgart	1993	Emakumezkoak	Gail Devers	AEB	10,82
Gotebörg	1995	Gizonezkoak	Donovan Bailey	Kanada	9,97
Gotebörg	1995	Emakumezkoak	Gwen Torrence	AEB	10,85
Atenas	1997	Gizonezkoak	Maurice Greene	AEB	9,86
Atenas	1997	Emakumezkoak	Marion Jones	AEB	10,83
Sevilla	1999	Gizonezkoak	Maurice Greene	AEB	9,80
Sevilla	1999	Emakumezkoak	Marion Jones	AEB	10,70
Edmonton	2001	Gizonezkoak	Maurice Greene	AEB	9,82
Edmonton	2001	Emakumezkoak	Zhanna Pintusevich-Block	Ukraina	10,82
Paris	2003	Gizonezkoak	Kim Collins	Saint Kitts eta Nevis	10,07
Paris	2003	Emakumezkoak	Torri Edwards	AEB	10,93
Helsinki	2005	Gizonezkoak	Justin Gatlin	AEB	9,88
Helsinki	2005	Emakumezkoak	Laury Williams	AEB	10,93
Osaka	2007	Gizonezkoak	Tyson Gay	AEB	9,85
Osaka	2007	Emakumezkoak	Veronica Campbell	Jamaika	11,01
Berlin	2009	Gizonezkoak	Usain Bolt	Jamaika	9,58
Berlin	2009	Emakumezkoak	Shelly-Ann Fraser	Jamaika	10,78
Daegu	2011	Gizonezkoak	Yohan Blake	Jamaika	9,92
Daegu	2011	Emakumezkoak	Carmelita Jeter	AEB	10,90
Mosku	2013	Gizonezkoak	Usain Bolt	Jamaika	9,77
Mosku	2013	Emakumezkoak	Shelly-Ann Fraser	Jamaika	10,71

Erreferentziak

Kanpo estekak

(Ingelesez)Gizonen zerrenda osoa historian zehar
(Ingelesez)Emakumeena

Datuak: Q164761
Multimedia: 100 metres / Q164761

[elpais-1] .

[2] ttp://www.as.com/mas-deporte/articulo/blake-vuela-969-bolt-replica/20120823dasdasmas_6/Tes

[1]

[2]