Romano la 2-a
| Ρωμανός Β´ (938-963) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 La kortegano Joanikjos informas Romanos pri komploto kontraŭ li. | |||||
| Persona informo | |||||
| Ρωμανός Β΄ | |||||
| Naskiĝo | 938 en Konstantinopolo, nuna Istanbulo, Bizanca Imperio | ||||
| Morto | 15-a de marto 963 en Konstantinopolo, nuna Istanbulo, Bizanca Imperio | ||||
| Mortis pro | akcidenta morto  vd | ||||
| Mortis per | ĉevalfalo vd | ||||
| Ŝtataneco | Bizanca imperio vd | ||||
| Familio | |||||
| Dinastio | Makedonia dinastio vd | ||||
| Patro | Konstantino la 7-a vd | ||||
| Patrino | Helena Lekapene (en)  vd | ||||
| Gefratoj | Theodora (en) • Agatha (en) • Zoe (en) • Anna (en) • Theophano (en) vd | ||||
| Edz(in)o | Theophano (en) (956, 956 (Gregoria)–963) Bertha of Provence (en) (944–949) vd | ||||
| Infanoj | Anna Porphyrogenita (en) (  Theophano (en) )Bazilo la 2-a ( Theophano (en) )Konstanteno la 8-a ( Theophano (en) ) vd | ||||
| Profesio | |||||
| Okupo | reganto vd | ||||
| |||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Romano la 2-a Porfirogenido Lekapeno aŭ greke:Ρωμανός Β΄ Πορφυρογέννητος Λεκαπηνός filo de Konstanteno la 7-a kaj Helena Lekapeno, estis bizanca imperiestro, kiu regis de 959 ĝis 963, apartenanta al la makedona dinastio.
Naskita kiel Porfirogenido, li akiris sian imperian staturon nur en la 6-a de aprilo 945, post kiam lia patro sukcesis seniĝi de la influo de la familio Lekapenos, kiu ĝis tiam efike malhelpis lin regi. Tiun jaron, Romano estis ligita al la trono kaj kronita kunimperiestro. Edziĝinta tre juna, li fariĝis vidvo en 949 kaj poste edziĝis kun Teofano Anastazo (941-978), kiu ŝajnas esti aparte influa.
Kiam lia patro mortis en 959, li facile sukcedis lin. Kun escepto de unu facile malkovrita komploto, lia regado estis ĝenerale prospera. Li fidis precipe je la eŭnuko Jozefo Bringas por hejma regado kaj plejparte je la familio Fokas por militaj operacioj.
Tiu ĉi familio, simbolita de la generalo Nikeforo la 2-a Fokas (912-969), estis aparte influa tiutempe, kaj estis per la agoj de Nikeforo, ke Kreto estis rekonkerita kaj Kilikio ŝajnis reveni al bizanca regado.
Pro tiu regado plejparte alies delegita, kaj la rakontoj de bizancaj kronikistoj, li estas ĝenerale portretita kiel hedonisma imperiestro, ne aparte ema al la fakta ekzercado de potenco.
Mortante juna, eble pro siaj ekscesoj, li lasis la tronon al siaj du tre junaj filoj, Bazilo la 2-a kaj Konstanteno la 8-a, kiuj rapide asociiĝis kun la potenco. Tamen, ili eltenis longan periodon de regenteco antaŭ ol efike regi de 976 ĝis 1028.
Fontoj
[redakti | redakti fonton]Pluraj bizancaj kronikoj rakontas la vivon de Romano la 2-a. La kroniko de Johano Skylitzes, verkita unu jarcenton poste, estas inter la plej konataj, kvankam kelkaj el la eventoj, kiujn ĝi rakontas, estas eble fikciigitaj, kiel ekzemple lia rakonto pri la originoj de la dua edzino de Romano, Teofana Anastazo.
Skylitzes prezentas la klasikan portreton de Romano, kiu, kiel aliaj imperiestroj de sia familio, ŝatis la plezurojn de la vivo. Lia rakonto povas esti komparata kun tiu de la tiel nomata Kroniko de Teofano Daŭrigita.
Ĉi tio ne estas ununura verko sed kompilaĵo je diversaj tekstoj, la lasta el kiuj kovras la periodon de 948 ĝis 961 kaj ŝajnas esti verkita de iu proksima al Romano la 2-a, eble la logoteto de la armeo, Teodoro Dafnopates (890-963).
Ĉi tiu fonto estas sufiĉe favora al li, priskribante lin kiel altan kaj sveltan, larĝŝultran kaj blondharan. Inter aliaj bizancaj kronikistoj, Leono la Diakono, kies historio komenciĝas kun la regado de Romano, skribas pri li, ke li estis "bona viro, kun bela parolmaniero kaj konduto, distingita laŭ aspekto, kaj plena de ĉiuspecaj noblaj virtoj, milda kaj justa al siaj subuloj, sed li ankaŭ estis ema al junulaj malfortoj kaj amuziĝoj."
Plej multaj modernaj historiistoj sekvis la juĝojn de la samtempuloj de Romano. La rusdevena jugoslava bizancisto Georg Ostrogorsky (1902-1976) skribas, ke li "estis bela, aminda junulo, sed senvola kaj frivola, kiu heredis de sia patro politikan senpovecon, sed ne la seriozecon de scienca edukado."
La greka-usona historiisto Anthony Kaldellis diras, ke lia regado estas rememorata kiel periodo de prospero, difektita nur de malbonaj rikoltoj en 960, sed ne disputas la observon de viro, kiu preferis ĉasadon kaj ĉarajn konkursojn anstataŭ regi.
Originoj
[redakti | redakti fonton]Romano la 2-a estis filo de Konstanteno la 7-a Porfirogenido, li mem posteulo de la makedona dinastio, kiu regis ekde Bazilo la 1-a la Makedona. Lia patrino estis Helena Lekapeno, filino de Romano la 1-a Lekapeno, kiu regis kiel regento por Konstanteno kaj tiel certigis familian aliancon edzinigante sian filinon al li. Romano la 2-a ankaŭ portis la nomon de sia patrinflanka avo, relative ofta praktiko.
Laŭ la Kroniko de Teofano Daŭrigita, li estis dudek unu-jaraĝa kiam li supreniris la tronon. Romano do naskiĝus ĉirkaŭ 938 kaj estus la plej aĝa el pluraj fratinoj, inkluzive de Teodora (946-971). Li tiel aperis tre frue kiel la natura heredanto de sia patro, en tempo kiam la dinastia principo fortiĝis sub la makedonoj.
Efektive, oni diras, ke li estis porfirogenido, tio estas, naskita en la purpuro, kio signifas, ke li venis en la mondon dum lia patro estis reganta imperiestro, kio plifortigas lian legitimecon.
Tamen, Konstanteno la 7-a devis longe batali kontraŭ la tronkontrolo de Romano la 1-a Lekapeno, kiu fine estis forigita de la trono en 944 fare de siaj propraj filoj, Stefano Lekapeno (921-963) kaj Konstanteno Lekapeno (921-948), al kiu li preterlasis en la linio de sinsekvo.
Nur tiam, en januaro 945, Konstanteno povis ekzili ilin siavice, fine pavimante la vojon por sia propra regado kaj la asociigo de sia filo Romano la 2-a kun la trono la 6-an de aprilo 645. Romano la 2-a tiam estis kronita kunimperiestro en 945, ofta praktiko en la bizanca politiko.
Ankaŭ tre junaĝe, laŭ instigo de sia avo, Romano la 1-a, li fianĉiĝis al ekstergeedza filino de Hugo de Arles (883-948), tiam reĝo de Italio. La kuniĝo okazis en 944 kun Berta (927-9949), renomita Eŭdoksia per la bizanca nomo.
Tamen, lia juna edzino mortis en 949, kaj Romano la 2-a vidviĝis tre junaĝe, post mallonga, nefinita geedzeco. Georg Ostrogorskij emfazis la strangecon de ĉi tiu kuniĝo, ĉar ĝi estis kontraŭa al la bizancaj principoj edziĝi al Porfirogenito kun fremda princino, precipe nelegitima, kaj ĝia sola klarigo kuŝas sur ĝia diplomatia naturo.
Malgraŭ tio, ĉi tiu efemera geedzeco estis la temo de unu el la plej famaj eburaj artaĵoj de la bizanca arto: la Eburo de Romano.[1] Sur ĉi tiu malgranda plakaĵo, la du junaj geedzoj estas kronitaj de Kristo, en hieratika stilo tre karakteriza por la arto de la makedona dinastio, en kiu la imperiestro ofte asociiĝas kun sanktaj figuroj en religiaj pozoj.
Antonio Kaldellis sugestas, ke tia objekto eble estis produktita kune kun aliaj por distribuo al certaj membroj de la imperia aristokrataro.
Vidvo, Romano la 2-a tiam estis fianĉigita al nevino de Oto la Granda, sed la geedzeco fiaskis. Li fine edziĝis al virino nomita Teofana Anastazo. Ŝia deveno estas iom mistera, kiel raportas Johano Skylitzes, eble por misfamigi ŝin, ke ŝi estis de tre humila deveno.
Oni diras, ke ŝi estis filino de gastejestro. Fakte, laŭ la daŭra rakonto de Teofano Daŭrigita, ŝi plej verŝajne apartenis al la familio "Kratêroi", konata el dokumentoj devenantaj de la frua 9-a jarcento (kun almenaŭ du individuoj nomitaj "Leon Kratêros", kiuj estis "strategos" (militkomandantoj") de la anatolikoj en la 9-a jarcento).
Antaŭ ĉio, ŝi ŝajnas esti frape bela kaj laŭdire kaptis la imperiestron, rememorigante la beleckonkursojn foje okazigitajn tiutempe por trovi edzinon por estonta imperiestro. Naskita en 941, ŝi akiris konsiderindan influon super Romano la 2-a kaj komencis sian regadon flankenlasante sian duonpatrinon, kiu estis forigita al alo de la Granda Palaco, kaj siajn bofratinojn, kiuj estis devigitaj uzi la vualon.
Ĉi tiu decido verŝajne celis malhelpi iujn ajn geedzecajn aliancojn, kiuj povus defii la potencon de Romano kaj Teofana. Ĉirkaŭ 958, ŝajnas ke ŝi naskis la estontan Bazilon la 2-an. Tiel, post la morto de Konstanteno la 7-a, la 9-an de novembro 959, Romano jam havis heredanton, precipe ĉar Teofana naskis al li duan filon, la estontan Konstanteno la 8-a, en 960 aŭ 961.
Regado
[redakti | redakti fonton]Enlanda politiko
[redakti | redakti fonton]Tiel kiel sia patro, Romano la 2-a delegis gravajn funkciojn al kortegaj eŭnukoj, li promociis Jozefon Bringas-on (f. 945-959), jam influan antaŭ 959, por iĝi parakoimomenos ("ĉambelano"), anstataŭigante Bazilon Lekapenos (925-985). Ĉi tiu posteno estis decida kaj simila al tiu de ĉefministro, postulanta konstantan kontakton kun la imperiestro.
Laŭ kelkaj kronikistoj, sub la influo de Teofano, Romano promociis Bringason. Ĝenerale, la diversaj kronikistoj ofte prezentas lin kiel la veran mastron de la imperio, kiel ekzemple montras Stepanos Taronetsi, armena aŭtoro.
Dum Jozefo Bringaso dominis la civilan administradon, li devis lukti kontraŭ la superreganta influo de Fokas pri militaj aferoj. Ĉi tiu armeo inkluzivis plurajn bonegajn generalojn, precipe Nikeforon Fokas-on kaj lian fraton Leono Fokas la Juna.
Kune, ili dividis la postenon de Domesticus de la Lernejoj ("militista instruisto"), la unua por la orientaj armeoj kaj la dua por la okcidentaj armeoj, igante ilin la du ĉefaj generaloj de la Imperio. Inter la aliaj eminentuloj promociitaj de Romano estis Teodoro Dafnopates (890-963), la unua Logoteto de la armeo[2] kaj poste Eparko ("prefekto") de Konstantinopolo.
Skylitzes, kiu emfazas la malmoralecon de Romano, rakontas kiel anekdoton, ke li supozeble liberigis eŭnukon, konatan pro liaj aventuroj, el lia monaĥa vivo. Ĉi tiu eŭnuko estis estinta devigita preni la sanktajn ordenojn fare de Konstanteno la 7-a. Patriarko Polieŭkto (921-970) de Konstantinopolo laŭdire vane protestis kontraŭ ĉi tiu decido devigi lin rezigni siajn votojn.
Dezirante certigi sian sinsekvon, Romano kronigis siajn filojn kiel kunimperiestroj dum ili estis tre junaj: Bazilo la 2-a je Pasko 960 (22-a de aprilo) kaj Konstanteno la 8-a je Pasko 962 (30-a de marto), ambaŭfoje fare de Patriarko Polieŭkto. La imperiestroj nepre volis akordigi la gravajn eventojn de siaj vivoj kun signifaj momentoj en la liturgia kalendaro.
Komploto
[redakti | redakti fonton]Nur unu komploto kontraŭ Romano estas registrita, datiĝanta de frua 961. Ĝin gvidis pluraj aristokratoj, estritaj de iu Bazilo Peteinos, altranga oficiro proksima al Konstanteno la 7-a. Eblas, ke li estis maldungita de sia posteno fare de Romano. Lin akompanis patricioj kiel Paskalios, Bardas Lipos, kaj Nicholas Ĉalkutzes.[3]
La pozicioj kaj biografioj de ĉi tiuj viroj estas plejparte nekonataj, sed ŝajnas ke ili apartenis al la alta aristokrataro. Laŭ Skylitzes, ili planis kapti la imperiestron dum li iris al la Hipodromo por ĉeesti ĉarajn konkursojn, por instali Bazilon Peteinoson kiel estron de la Imperio.
Estis iu Ioannikios, de araba origino, kiu supozeble perfidis siajn kunkonspirantojn, kiuj estis arestitaj laŭ ordono de Joseph Bringas la tagon antaŭ la fatala tago. Torturitaj, ili estis poste devigitaj paradi en la Hipodromo en publika hontigo, tonsuritaj, kaj ekzilitaj. Ili tamen estis rapide pardonitaj.
Koncerne Bazilon Peteinos, li ŝajnas esti freneziĝinta kaj mortis baldaŭ poste. Malgraŭ ĉi tiu epizodo, Anthony Kaldellis emfazas, ke la aristokrataro ĝenerale subtenis la reĝimon, ĝuante kelkajn privilegiojn.
Leĝdonaj agadoj
[redakti | redakti fonton]El la regado de Romano konserviĝis novelo, datita de 962. Ĝi temas pri la sistemo de la stratiotoj[4], la kamparanoj-soldatoj, terposedantoj respondecaj pri ilia defendo. Ili formis la fundamenton de la bizanca milita ordo, facile mobilizebla dum milito, certigante rapidan trupdevigon, precipe taŭgan por defensivaj militoj kontraŭ arabaj atakoj. Tamen, ĉi tiu modelo suferis pro la terproprigo, precipe fare de la aristokrataro.
Ĝenerale, makedonaj imperiestroj klopodis kontraŭbatali ĉi tiun fenomenon, kvankam ne nepre dediĉante ĉiujn disponeblajn rimedojn kontraŭ ĝi. Ĉi tio evidentiĝas en la novelo de Romano la 2-a, kiu ripetas la imperativon de terrestituo, precipe por tero neregule akirita. Ĝi specife emfazas la gravecon de konservado de la militservo asociita kun terposedo.
Simile, ĝi reasertas, ke la fremdigo de tero fare de stratioto, kiu fariĝis nesolventa, ne povas esti valida se la militserva devo ĉesas kun la transdono. Michel Kaplan atentigas, ke kazoj de stratiotaj tertransdonoj povas inkluzivi situaciojn de proprietigo fare de oficistoj, precipe pro fiskaj kialoj en kazoj de impostŝuldoj.
Tamen, stratiotoj rajtas je senpaga restituo laŭpete, eĉ se la tero estas estinta revendita. Ĉi-rilate, Michel Kaplan emfazas, ke la imperiestro kaj lia administrado ne elektas inter fiskaj kaj sociaj imperativoj.
Alia problemo koncernas la kazon de riĉaj stratiotoj, kiuj decidas eniri la servon de aristokrato, tiel cedante siajn terojn same kiel sian devontigon al militservo. Romano la 2-a observas la aperon de ĉi tiu fenomeno, kiu ankaŭ permesas al la potenculoj havi trejnitajn soldatojn je sia dispono, sed li ne kapablas vere limigi ĝin.
Ankaŭ laŭ peto de Romano, Teodoro la Dekapolito publikigas reskripton pri la repago de senposedigitaj aĉetantoj. Ĉi tio estas interpreto de ekzistanta leĝaro, celita havi la forton de novelo.
Monerado
[redakti | redakti fonton]La moneroj en la regado de Romano estas surprize malmultaj, kaj ĉi tiu malabundeco konfuzis numismatojn kiel Philip Grierson (1910-2006). Ŝajnas, ke neniuj arĝentaj aŭ kupraj moneroj datiĝas de lia regado, kaj nur kelkaj oraj solidoj estis trovitaj, de du malsamaj tipoj, precipe ĉar ili foje estis konfuzitaj kun moneroj atribuitaj al Romano la 1-a.
Aliflanke, kupraj moneroj elterigitaj ĉe Ĥersoneso, kie ankoraŭ ekzistas sendependa monfarejo, povas esti ligitaj al Romano la 2-a. Al ĉi tiuj moneroj specifaj por la regado de Romano, ni devas aldoni la solidojn, sur kiuj li aperas kun sia patro, Konstanteno la 7-a, ĝenerale sur la dorso, komune tenante la patriarkan krucon, dum la averso estas okupata de Kristo.
Eksterlanda politiko
[redakti | redakti fonton]Kvankam Romano la 2-a ofte estas portretita kiel imperiestro pli ema al plezuro ol al publikaj aferoj, lia mallonga regado tamen vidis la daŭrigon de signifaj militaj sukcesoj. Ĉi tiuj ŝuldiĝis ĉefe al la familio Fokas, al kiu Romano deponis sian konfidon.
Surtroniĝinte, li konfidis al Nikeforo la 2-a Fokas (912-969) la komandon de ekspedicio por konkeri la Emirlandon de Kreto, kiu rezistis plurajn provojn de rekonkero, la plej lastatempan de Konstanteno Gongilo en 949. Nikeforo Fokas gvidis flotegon portantan grandan armeon, kiu elŝipiĝis en Kreto en la somero de 960.
Li rapide establis sian aŭtoritaton kaj sieĝis Heraklionon, la ĉefurbon de la insulo, kiu fine falis en marto 961. Kreto tiam revenis al bizanca regado, markante gravan venkon por la Imperio. Romano la 2-a rekompencis lin malavare pro ĉi tiu sukceso kaj organizis triumfon por li laŭ la romia stilo.
Ĝenerale, la limoj de la Imperio estis plejparte neminacataj sub Romano la 2-a, kio klarigas la amplekson de la fortodeplojo ebla por rekonkeri Kreton. Jam fine de 961, li sendis Nikeforon Fokas-on al la Oriento por daŭrigi siajn militajn sukcesojn.
Iom post iom, la Imperio enpenetris la limon kun la najbaraj arabaj emirlandoj, precipe je la kosto de la Hamdanidoj, tiam gvidataj de Ali Sayf al-Dawla (916-967). Jam en la 8-a de novembro 960, Leono Fokas la Juna (917-971) distingiĝis per defensiva venko ĉe la Batalo de Andraso, kiu konfirmis la rezistecon de la bizancaj fortoj kaj ankaŭ gajnis al li triumfon.
Reveninte al la orienta limo, Nikeforo Fokas sukcesis lanĉi sian ofensivon kaj, ekzemple, kaptis Anazarbon en februaro 962. En la sekvaj monatoj, la tuta islama regiono de Kilikio kolapsis, ĝis la punkto ke Nikeforo sukcesis prirabi Alepon en decembro 962. Denove, Nikeforo Fokas revenis venka, kaj kvankam Kilikio ankoraŭ ne estis plene rekonkerita, ĝi estis apud falo.
En la Okcidento, la sola rimarkinda evento estis hungara invado en Balkanion ĉirkaŭ 960, kiun venkis la generalo Mariano Argiro (f. 944-963).
Morto kaj sinsekvo
[redakti | redakti fonton]Romano la 2-a mortis juna, la 15-an de marto 963. Rezulte, cirkulis onidiroj implikantaj lian edzinon, Teofana Anastazo, laŭ ebla veneniĝo, sed ne ekzistas pruvoj por subteni ĉi tiun teorion. Tiel, laŭ Skylitzes, li mortis aŭ pro la efikoj de sia diboĉo aŭ pro venenado. Li estis entombigita en la imperia nekropolo de la Preĝejo de la Sanktaj Apostoloj en Konstantinopolo.
Li lasis du tre junajn filojn, jam kronitajn sed nekapablajn regi. Lukto por la regenteco tiam kontraŭstariĝis inter Jozefo Bringa kaj la prestiĝa generalo Nikeforo Fokas, kiu sukcesis venki dum la somero kaj estis kronita imperiestro edziĝante al Teofana Anastazo.
Tamen, konscia pri la legitimeco akirita de la makedonoj, Nikeforo ne defiis la pozicion de la du filoj de Romano la 2-a. Ĉi tiuj filoj, komence sub lia gvido de 963 ĝis 969 kaj post lia murdisto kaj posteulo, Johano la 1-a Cimiskes, inter 969 kaj 976, ili nur komencis regi en 976. Unue Bazilo la 2-a regis ĝis 1025, poste Konstanteno la 8-a ĝis 1028, la lasta vira reprezentanto de ĉi tiu makedona dinastio.[5]
Posteuloj
[redakti | redakti fonton]Li havis almenaŭ tri infanojn kun Teofana Anastazo, kaj ankaŭ eblan plej aĝan filinon, Helena, sed ŝia sorto estas necerta:
- Bazilo la 2-a (naskita ĉirkaŭ 958 kaj mortinta en 1025);
- Konstanteno la 8-a (naskita ĉirkaŭ 960 kaj mortinta en 1028);
- Anna Porfirogenida (963-1011), edziniĝinta al Vladimiro la 1-a, Granda Princo de Kievo, sen idaro.
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ La Eburo de Romano estas bizanca ebura artaĵo el la 10-a jarcento (ĉ. 945-949), kreita en Konstantinopolo. La verko, konservata ĉe la Nacia Biblioteko de Francio, prezentas Jesuon en la centro, sur piedestalo, benantan la imperiestron Romanon la 2-an kaj la imperiestrinon Bertan Eŭdoksian, filino de Hugo de Arles, simbolante la dian legitimecon de la imperia paro.
- ↑ Logothetes tou stratiotikou estis bizanca imperia oficisto respondeca pri la salajropago kaj provizado de la bizanca armeo.
- ↑ Alexander Kazhdan (1922-1997), Oxford Dictionary of Byzantium, 1991.
- ↑ Statioto signifas hommembriĝon en ŝtatan (civilan aŭ militistan) aŭ eklezian servon kaj la respektivajn devojn"
- ↑ Franca Vikipedio
| Antaŭe: | Bizanca Imperiestro | Poste: |
|---|---|---|
| Konstanteno la 7-a | 9-an de novembro 959 - 15-an de marto 963 | Nikeforo la 2-a Fokas |