Geografija Finske
| Geografija Finske | |
|---|---|
 | |
| Kontinent | Evropa |
| Regija | Sjeverna Evropa |
| Koordinate | 60°10′N 24°56′E / 60.167°N 24.933°E |
| Površina | 338.424 km2 10,15 % vode |
| Najviša tačka | Haltitunturi - 1.328 m |
| Najniža tačka | Baltičko more - 0 m |
| Najduža rijeka | Kemijoki - 550 km |
| Najveće jezero | Jezero Saimaa 4.400 km2 |
Geografija Finske karakterizira se njenim sjevernim geografskim položajem, sveprisutnim pejzažima isprepletenih tajgama i jezerima, te niskom gustoćom naseljenosti. Finska se može podijeliti na tri područja: arhipelag i priobalne nizije, centralnu jezersku visoravan i planine na sjeveru i sjeveroistoku. Graniči se s Baltičkim morem, Botničkim i Finskim zalivom, kao i sa Švedskom na zapadu, Norveškom na sjeveru i Rusijom na istoku, te je najsjevernija država Evropske unije. Većina stanovništva i poljoprivrednih resursa koncentrirana je na jugu. Sjeverna i istočna Finska su rijetko naseljene i sadrže prostrana područja divljine. Tajga je dominantni tip vegetacije.
Veličina i vanjske granice
[uredi | uredi izvor]Ukupna površina Finske je 337.030 km2. Od ove površine oko 10% je voda, 69% šuma, 8% obradivo zemljište i 13% ostalo. Finska je po površini osma najveća država u Evropi, nakon Rusije, Ukrajine, Francuske, Španije, Švedske, Norveške i Njemačke.
U cjelini, oblik granica Finske podsjeća na figuru jednorukog čovjeka. Na finskom jeziku se povlače paralele između figure i nacionalne personifikacije Finske - Finske djevojke (Suomi-neito). Čak i u službenom kontekstu, područje oko Enontekiöa u sjeverozapadnom dijelu zemlje između Švedske i Norveške može se nazivati "Ruka" (käsivarsi). Krajem Drugog svjetskog rata, Finska je Moskovskim primirjem 1944. godine izgubila velika kopnena područja koja su pripojena Sovjetskom Savezu, a posmatrajući teritorijalne gubitke države na geografskoj karti kaže se da je izgubila i drugu ruku, kao i rub svoje "suknje".
Reljef i geologija
[uredi | uredi izvor]Geologija
[uredi | uredi izvor]
Temeljna stijena Finske pripada Baltičkom štitu[1] i formirana je nizom orogeneza tokom prekambriju.[2] Najstarije stijene Finske, one iz doba arhaika, nalaze se na istoku i sjeveru. Ove stijene su uglavnom granitoidni i migmatitni gnajs. Stijene u centralnoj i zapadnoj Finskoj nastale su ili su se pojavile tokom svecokarelijske orogeneze.[1] Nakon ove posljednje orogeneze, Rapakivi graniti su prodrli na razne lokacije u Finskoj tokom mezoproterozoika i neoproterozoika, posebno na Ålandskim ostrvima i jugoistoku.[1] Takozvani jotnijski sedimenti obično se javljaju zajedno s rapakivi granitima.[3] Najmlađe stijene u Finskoj su one pronađene u sjeverozapadnom kraku koje pripadaju skandinavskim kaledonidima koji su se formirali u paleozoiku.[2] Tokom kaledonske orogeneze, Finska je vjerovatno bila utopljeni predgorski bazen prekriven sedimentima, a naknadno izdizanje i erozija bi erodirali sve te sedimente.[4]
Reljef i hidrografija
[uredi | uredi izvor]
Oko jedne trećine Finske leži ispod 100 m, a oko dvije trećine ispod 200 m nadmorske visine.[1] Finska se može podijeliti na tri topografska područja: obalne pejzaže, unutrašnju jezersku visoravan, poznatu i kao Finski jezerski okrug i visoku Finsku.[1] Obalne pejzaže uglavnom čine ravnice ispod 20 m nadmorske visine. Ove ravnice se blago naginju prema moru tako da se tamo gdje njegove neravnine premašuju nivo mora nalaze grupe ostrva poput Kvarkenskog arhipelaga ili Olandskih ostrva. Olandska ostrva su povezana sa finskim kopnom plitkom podmorskom visoravni koja ne prelazi 20 m dubine. Pored Botničkog zaliva, pejzaž Finske je izuzetno ravan sa visinskim razlikama ne većim od 50 m. Ova regija nazvana Istočnobotnička ravnica proteže se u unutrašnjost zemlje do oko 100 km i predstavlja najveću ravnicu u nordijskim zemljama.
Klima
[uredi | uredi izvor]Geografska širina ima glavni utjecaj na klimu Finske. Zbog sjevernog položaja Finske, zima je najduže godišnje doba. Samo na južnoj obali ljeto traje koliko i zima. U prosjeku, zima traje od početka decembra do sredine marta u arhipelagu i jugozapadnoj obali, a od početka oktobra do početka maja u Laponiji. To znači da su južni dijelovi zemlje prekriveni snijegom oko tri mjeseca u godini, a sjeverni oko sedam mjeseci. Duga zima uzrokuje da na sjeveru Finske oko polovine od godišnjih 500 do 600 milimetara padavina padne u obliku snijega. Padavine na jugu iznose oko 600 do 700 milimetara godišnje. Kao i na sjeveru, padavine se javljaju tokom cijele godine ali sa manjom količinom snijega.
Atlantski okean na zapadu i evroazijski kontinent na istoku međusobno djeluju kako bi modificirali klimu zemlje. Tople vode Golfske struje i Sjevernoatlantske struje, koje griju Norvešku i Švedsku, također zagrijavaju i Finsku. Zapadni vjetrovi donose tople zračne struje u baltička područja i na obale zemlje, ublažavajući zimske temperature, posebno na jugu. Ovi vjetrovi, zbog oblaka povezanih s vremenskim sistemima koji prate zapadne vjetrove, također smanjuju količinu sunčeve svjetlosti tokom ljeta. Nasuprot tome, kontinentalni sistem visokog pritiska smješten iznad evroazijskog kontinenta suprotstavlja se utjecajima mora, povremeno uzrokujući oštre zime i visoke temperature ljeti.
Najviša ikada zabilježena temperatura je 37,2 °C (Liperi, 29. juli 2010.) dok je najniža od −51,5 °C zabilježena 28. januara 1999. u Kittiläi. Srednja godišnja temperatura je relativno visoka u jugozapadnom dijelu zemlje (5,0 do 7,5 °C), s prilično blagim zimama i toplim ljetima, a niska u sjeveroistočnom dijelu Laponije (0 do -4 °C).
Površina i granice
[uredi | uredi izvor]U Finskoj postoji oko 187.888 jezera većih od 500 kvadratnih metara i 75.818 ostrva površine veće od 0,5 km².
Površina
[uredi | uredi izvor]- Ukupno: 338.145 km2
- Kopno: 303.815 km2
- Voda: 34.330 km2
Po površini, Finska je nešto malo manja od Njemačke, Montane, te Newfoundlanda i Labradora
Kopnene granice
[uredi | uredi izvor]Ukupno: 2.563 km2
Kopnene granice dijeli sa: Norveškom (709 km), Švedskom (545 km) i Rusijom (1.309 km).
Dužina finske obala iznosi 31.119 km.
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 3 4 5 Behrens, Sven; Lundqvist, Thomas. "Finland: Terrängformer och berggrund". Nationalencyklopedin (jezik: švedski). Cydonia Development. Pristupljeno 30. 9. 2025.
- 1 2 Lindberg, Johan (4. 4. 2016). "berggrund och ytformer". Uppslagsverket Finland (jezik: švedski). Pristupljeno 30. 9. 2025.
- ↑ Korja, A.; Korja, T.; Luosto, U.; Heikkinen, P. (1993). "Seismic and geoelectric evidence for collisional and extensional events in the Fennoscandian Shield – implications for Precambrian crustal evolution". Tectonophysics. 219 (1–3): 129–152. doi:10.1016/0040-1951(93)90292-r.
- ↑ Murrell, G.R.; Andriessen, P.A.M. (2004). "Unravelling a long-term multi-event thermal record in the cratonic interior of southern Finland through apatite fission track thermochronology". Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C. 29 (10): 695–706. doi:10.1016/j.pce.2004.03.007.
