Gdynia
Gdynia
| |
|---|---|
 | |
| Koordinate: 54°30′N 18°32′E / 54.500°N 18.533°E | |
| Država |  Poljska
|
| vojvodstvo | Pomeransko |
| Vlast | |
| - gradonačelnik | Wojciech Szczurek |
| Površina | |
| - Ukupna | 135.14 km²[1] |
| Stanovništvo (2013.) | |
| - Grad | 248,042[1] |
| - Gustoća | 1,835.4[1] |
| Vremenska zona | UTC+1 (UTC) |
| Poštanski broj | 81-004 - 81-919 |
| Pozivni broj | +48 58 |
| Službene stranice www.gdynia.pl | |
| Karta | |
  Gdynia | |
Gdynia (čita se Gdinja, njemački: Gdingen) je lučki grad na sjeveru Poljske od 248,042 stanovnika.[1]
Gdynia je dio konurbacije Trójmiasto (Tri mjesta) zajedno sa Gdańskom Sopotom, i glavna putnička luka ta tri grada.[2]
Gdynia leži na zapadu Gdanjskog zaljeva u Baltičkom moru, par kilometara sjeverozapadno od Gdańska.[2]
Gdynia se prvi put spominje 1253. kao ribarsko selo.[2] Gdynia je izrasla u grad nakon Prvog svjetskog rata kad je Versajskim mirovnim ugovorom pripala Poljskoj. Kako je od Njemaca kontrolirano gradsko vijeće Gdańska zabranilo upotrebu luke Poljacima, oni su odabrali Gdynju za gradnju svoje luke. Između 1924. - 1939. Gdynia je postala najveća baltička luka prestigavši Gdańsk i Szczecin.[2] Za Drugog svjetskog rata Nacisti su razorili grad i luku, ali je sve vrlo brzo popravljeno nakon rata. U Gdynji je podignuto brodogradilište - Pariška komuna, u to vrijeme jedno od najmodernijih na svijetu.[2]
Današnja Gdynja je industrijski grad i sjedište Poljske ratne mornarice. Najveći poslodavac u gradu je luka iz koje se izvozi drvo, ugljen i šećer, a uvozi željezna ruda i hrana. Grad ima pomorski muzej i nekoliko pomorskih škola.[2]
| Svjetska baština UNESCO-a | |
 | |
| Poljska | |
| Registriran | 2026. |
|---|---|
| Vrsta | prirodno dobro |
| Mjerilo | iv |
| Ugroženost | ne5 |
| Referenca | UNESCO |
Moderna arhitektura u Gdinji uvrštena je na listu UNESCO-ove svjetske baštine.[3] Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u Busanu, Južna Koreja[4][5]
Gdinja je izgrađena tokom veoma posebnog i važnog perioda u istoriji – u ranom modernističkom periodu. To je bio kratak period 1920-ih i 1930-ih, kada su formirani ideološki temelji za novu modernističku eru cijelog 20. vijeka. To je savršeno ilustrovano upravo u Gdynji. Sa preko 120.000 stanovnika, Gdynia je prvi i jedini veliki grad u Evropi koji je izgrađen od nule tokom međuratnog perioda i oblikovan je u smislu urbanističkog planiranja i arhitekture pod uticajem novih modernističkih ideja.
Moderna arhitektura u Gdinji obuhvata dvije najznačajnije ulice u smjeru istok-zapad i sjever-jug i pripadajuće stambene blokove, što odražava opsežnu primjenu modernističkih ideja u arhitektonskom dizajnu. Rezultat je urbani organizam koji koristi pristup planiranju temeljen na građevnim blokovima. Središte grada, sa svojim zgradama, vilama na brdu Kamienna Góra i drugim stambenim zgradama iz tog perioda, ilustrira kritički prekid s historicizmom u procesu pretvaranja sela Gdinje u novu veliku morsku luku prve Poljske Republike između Prvog i Drugog svjetskog rata.[6]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Gdynia (Powiat Gdynia)” (engleski). City population. Pristupljeno 31. 01. 2015.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 „Gdynia” (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 31. 01. 2015.
- ↑ „Moderna arhitektura u Gdinji”. UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org. Pristupljeno 29. juli 2026.(en)
- ↑ „Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god.”. UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org. Pristupljeno 27. juli 2026.(en)
- ↑ „Poljska, spomenici upisani na listu svjetske baštine”. UNESCO: Svjetska baština. Pristupljeno 27. juli 2026.(en)
- ↑ „Nominacioni tekst”. UNESCO: Svjetska baština. Pristupljeno 27. juli 2026.(en)
