Dombra

Dombra
Dombyra
Klasyfikacja naukowa	321.321-6; Chordofon złożony
Klasyfikacja praktyczna	Chordofon szarpany

Dombra (kaz. домбыра, dombyra) – narodowy instrument kazachski, drewniany chordofon szarpany, najczęściej z dwiema strunami, wykorzystywany przy wykonywaniu tradycyjnego utworu kazachskiej sztuki muzycznej – küj.

W 2014 roku tradycja muzyczna küj z użyciem dombry została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Budowa

Dombra to drewniany chordofon szarpany, najczęściej z dwiema strunami^[a], przypominający lutnię^[1.1]. Instrument ma 100–130 cm długości^[1.1].

Pudło rezonansowe ma kształt gruszki^[2] i jeden, mały okrągły otwór rezonansowy^[3]. Wykonane jest z 7–10 sklejonych ze sobą części drewna, przy czym przednia część zrobiona jest z drewna świerkowego^[3]. Z reguły górna i dolna powierzchnia części przedniej zdobione są malunkami lub inkrustacjami z kolorowego drewna^[3]. Im większy instrument, tym głębszy jego dźwięk^[1.2]. Gryf jest wąski, wydłużony z płaską główką, najczęściej z 14 progami^[2]^[3]. Tradycyjne struny zrobione są ze ścięgien a nowoczesne z nylonu^[1.1].

Wyróżnia się dwa typy dombry: wschodnią i zachodnią^[1.2]. Dombra wschodnia charakteryzuje się skróconym gryfem; gryf dombry zachodniej jest długi i wąski^[1.2].

Technika gry

Gra na dombrze polega na uderzaniu w obydwie struny na raz lub na trącaniu palcem wskazującym lub/i kciukiem kolejno strun^[1.2]^[2]. Grający nie używa plektronu^[2].

Skala i strojenie

Poniżej zaprezentowany jest standard strojenia dla współczesnej dombry koncertowej:

Küj

Dombra najczęściej wykorzystywana jest jako instrument solowy^[4.1] do akompaniamentu tradycyjnych form epickich i pieśni ludowych^[2], szczególnie tradycyjnych krótkich, 2–3 minutowych^[5], utworów muzycznych – küj^[1.1]. Występom küj towarzyszą opowieści i legendy, a utwory küj wykonywane są w czasie wolnym od pracy, podczas uroczystości rodzinnych i świąt^[6].

W 2014 roku tradycja muzyczna küj z użyciem dombry została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO^[6].

Historia

Dombra używana była z początku najprawdopodobniej w praktykach szamańskich^[4.2]. W przeszłości dombry były ozdabiane napisami odnoszącymi się do części ciała człowieka, przypisywanymi poszczególnym częściom instrumentu: gryf = szyja (mojyn), pudło = pierś (keude), itp.^[4.2] W XIV wieku w tekstach rosyjskich wzmiankowana jest domra – instrument bardzo zbliżony do dombry, mający najprawdopodobniej wspólne korzenie z dombrą^[4.2].

W XIX wieku w okresie aktywności kazachskiego kompozytora Kurmangazego Sagyrbajuły (1823–1896) zaistniało wielu wybitnych instrumentalistów dombry, wykonujących küj, m.in. Däuletkerej Szygajuły (1821–1875) czy Tättymbet Kazangapuły (1817–1862)^[4.1].

Dombra jest najbardziej rozpowszechnionym instrumentem w Kazachstanie^[5].

Uwagi

↑ Spotyka się również dombry trzystrunowe, głównie w regionie Semeju, zob. Abazov.

Przypisy

Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007. ISBN 978-0-313-33656-0. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1. 1 2 3 4 S. 136.
2. 1 2 3 4 S. 137.
1 2 3 4 5 Randy Raine-Reusch: Play the World: The 101 World Instrument Primer. Mel Bay Publications, 2010, s. 19. ISBN 978-1-61065-251-3. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 3 4 ATLAS of Plucked Instruments – an encyclopedia of all the world's plucked instruments of lute, guitar, banjo and mandolin type: Central Asia. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014. ISBN 978-1-4969-8069-4. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1. 1 2 S. 119.
2. 1 2 3 S. 118.
1 2 UNESCO ICH: Nomination file No. 00996. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 UNESCO ICH: Kazakh traditional art of Dombra Kuy. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

Linki zewnętrzne

UNESCO: Kazakh traditional art of dombra kuy. [w:] Youtube [on-line]. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[1] Spotyka się również dombry trzystrunowe, głównie w regionie Semeju, zob. Abazov.

[CultureAndCustoms-2] Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007. ISBN 978-0-313-33656-0. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 3 4 S. 136.

1 2 3 4 S. 137.

[3] 1 2 3 4 S. 136.

[6] 1 2 3 4 S. 137.

[Reusch19-4] 1 2 3 4 5 Randy Raine-Reusch: Play the World: The 101 World Instrument Primer. Mel Bay Publications, 2010, s. 19. ISBN 978-1-61065-251-3. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[atlas-5] 1 2 3 4 ATLAS of Plucked Instruments – an encyclopedia of all the world's plucked instruments of lute, guitar, banjo and mandolin type: Central Asia. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[TraditionsAnd-7] Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014. ISBN 978-1-4969-8069-4. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 S. 119.

1 2 3 S. 118.

[8] 1 2 S. 119.

[11] 1 2 3 S. 118.

[unesco2-9] 1 2 UNESCO ICH: Nomination file No. 00996. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[unesco-10] 1 2 UNESCO ICH: Kazakh traditional art of Dombra Kuy. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[3] 1 2 3 4 S. 136.

[6] 1 2 3 4 S. 137.

[8] 1 2 S. 119.

[11] 1 2 3 S. 118.

[a]

[1.1]

[2]

[3]

[1.2]

[4.1]

[5]

[6]

[4.2]