Ghaggar-Hakra ibaia

Ghaggar-Hakra ibaia
Ghaggar-Hakra ibaia
Datu orokorrak
Mota	ibaia
Luzera	494 km
Geografia
Koordenatuak	29°29′15″N 74°53′33″E / 29.4875°N 74.8925°E
Herrialdea	India
Indiako estatua	Himachal Pradesh
Hidrografia
Ibaiadarrak	ikusi Kaushalya river (en) ; Sarsuti (en) ;

Ghaggar-Hakra ibaia India eta Pakistango urtaroko ibai bat da, soilik montzoiaren garaian agertzen dena. Ottu urtegiaren aurretik Ghaggar deitzen da, eta hortik behera Hakra gisa, Thar basamortuan barneratzen denean^[1]^[2]. Harappa garaiaren aurretik Sutlej ibaiaren ibaiadarra zen. Oraindik ere paleokanal batek batzen du Sutlejetik, eta agian iraganean Yamuna ibaiarekin. Lehenago Nara ibaira isurtzen zituen urak, gaur egun Indus ibaiaren deltaren kanaletako bat da hura^[3]^[4].

Duela 8-000-10.000 urte aldatu zuen Sutlejek bere ibilbidea, eta Thar basamortuan itsasoratzen diren montzoiek elikatutako ibai-sistema gisa utzi zuen Ghaggar-Hakra. Indus haraneko zibilizazioak aurrera egin zuen ibaiak elikatzen zituzten montzoiak duela 5.000 urte inguru gutxitu zirenean, eta Pakistango Hakra lehortuaren erdiko ibilbidean zehar Indus haraneko zibilizazio helduaren (K.a. 2600-1900) aztarnategi ugari aurkitzen dira. Duela 4000 urte inguru, Indus haraneko zibilizazioak gainbehera egin zuen montzoiak are gehiago txikitu zirenean eta Ghaggar-Hakra lehortu zenean, urtaroko ibai txiki bihurtuz^[5]^[6].

Erreferentziak

↑ (Ingelesez) Singh, Ajit; Thomsen, Kristina J.; Sinha, Rajiv; Buylaert, Jan-Pieter; Carter, Andrew; Mark, Darren F.; Mason, Philippa J.; Densmore, Alexander L. et al.. (2017-11-28). «Counter-intuitive influence of Himalayan river morphodynamics on Indus Civilisation urban settlements» Nature Communications 8 (1): 1617. doi:10.1038/s41467-017-01643-9. ISSN 2041-1723. PMID 29184098. PMC 5705636. (kontsulta data: 2025-11-16).
↑ (Ingelesez) Hoiberg, Dale. (2000). Students' Britannica India. Popular Prakashan ISBN 978-0-85229-760-5. (kontsulta data: 2025-11-16).
↑ (Ingelesez) Clift, P. D.; Carter, A.; Giosan, L.; Durcan, J.; Duller, G. A. T.; Macklin, M. G.; Alizai, A.; Tabrez, A. R. et al.. (2012-03-01). «U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River» Geology 40 (3): 211–214. doi:10.1130/G32840.1. ISSN 0091-7613. (kontsulta data: 2025-11-16).
↑ (Ingelesez) Khonde, Nitesh; Singh, Sunil Kumar; Maurya, D. M.; Rai, Vinai K.; Chamyal, L. S.; Giosan, Liviu. (2017-07-14). «Tracing the Vedic Saraswati River in the Great Rann of Kachchh» Scientific Reports 7 (1): 5476. doi:10.1038/s41598-017-05745-8. ISSN 2045-2322. PMID 28710495. PMC 5511136. (kontsulta data: 2025-11-16).
↑ Giosan, Liviu; Clift, Peter D.; Macklin, Mark G.; Fuller, Dorian Q.; Constantinescu, Stefan; Durcan, Julie A.; Stevens, Thomas; Duller, Geoff A. T. et al.. (2012-06-26). «Fluvial landscapes of the Harappan civilization» Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (26): E1688–E1694. doi:10.1073/pnas.1112743109. PMID 22645375. PMC 3387054. (kontsulta data: 2025-11-16).
↑ (Ingelesez) Giosan, Liviu; Fuller, Dorian Q.; Nicoll, Kathleen; Flad, Rowan K.; Clift, Peter D.. (2013-05-09). Climates, Landscapes, and Civilizations. John Wiley & Sons ISBN 978-1-118-70443-1. (kontsulta data: 2025-11-16).

Kanpo estekak

Datuak: Q798422
Multimedia: Ghaggar-Hakra River / Q798422

[1] (Ingelesez) Singh, Ajit; Thomsen, Kristina J.; Sinha, Rajiv; Buylaert, Jan-Pieter; Carter, Andrew; Mark, Darren F.; Mason, Philippa J.; Densmore, Alexander L. et al.. (2017-11-28). «Counter-intuitive influence of Himalayan river morphodynamics on Indus Civilisation urban settlements» Nature Communications 8 (1): 1617. doi:10.1038/s41467-017-01643-9. ISSN 2041-1723. PMID 29184098. PMC 5705636. (kontsulta data: 2025-11-16).

[2] (Ingelesez) Hoiberg, Dale. (2000). Students' Britannica India. Popular Prakashan ISBN 978-0-85229-760-5. (kontsulta data: 2025-11-16).

[3] (Ingelesez) Clift, P. D.; Carter, A.; Giosan, L.; Durcan, J.; Duller, G. A. T.; Macklin, M. G.; Alizai, A.; Tabrez, A. R. et al.. (2012-03-01). «U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River» Geology 40 (3): 211–214. doi:10.1130/G32840.1. ISSN 0091-7613. (kontsulta data: 2025-11-16).

[4] (Ingelesez) Khonde, Nitesh; Singh, Sunil Kumar; Maurya, D. M.; Rai, Vinai K.; Chamyal, L. S.; Giosan, Liviu. (2017-07-14). «Tracing the Vedic Saraswati River in the Great Rann of Kachchh» Scientific Reports 7 (1): 5476. doi:10.1038/s41598-017-05745-8. ISSN 2045-2322. PMID 28710495. PMC 5511136. (kontsulta data: 2025-11-16).

[5] Giosan, Liviu; Clift, Peter D.; Macklin, Mark G.; Fuller, Dorian Q.; Constantinescu, Stefan; Durcan, Julie A.; Stevens, Thomas; Duller, Geoff A. T. et al.. (2012-06-26). «Fluvial landscapes of the Harappan civilization» Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (26): E1688–E1694. doi:10.1073/pnas.1112743109. PMID 22645375. PMC 3387054. (kontsulta data: 2025-11-16).

[6] (Ingelesez) Giosan, Liviu; Fuller, Dorian Q.; Nicoll, Kathleen; Flad, Rowan K.; Clift, Peter D.. (2013-05-09). Climates, Landscapes, and Civilizations. John Wiley & Sons ISBN 978-1-118-70443-1. (kontsulta data: 2025-11-16).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]