Avalokitesvara

Avalokitesvara
budismo
Ezaugarriak
Sexua	ez-bitarra
Baliokideak	Guan Yin

Avalokiteśvara (sanskritoz: अवलोकितेश्वर, Avalokiteśvara; antzinako aldaera: अवलोकितस्वर, Avalokitasvara) budismoan errukiari lotutako bodhisattva nagusietako bat da, bereziki Mahayana eta Vajrayana tradizioetan.

Zenbait testu eta tradiziotan Lokeśvara izenez ere ageri da; tibeteraz, berriz, Chenrezig deitzen zaio. Avalokiteśvararen kultua Asiako lurralde zabaletan hedatu da, eta eskualde bakoitzean izen, irudi eta interpretazio desberdinak hartu ditu.

Izenaren etimologiari dagokionez, oro har “beherantz begiratzen duen jauna” edo “mundura begiratzen duen jauna” esanahia ematen zaio. Interpretazio horrek izaki sentikorren sufrimenduari begiratzen dion bodhisattvaren konpromisoa azpimarratzen du.

Ekialdeko Asian Avalokiteśvarak beste izen batzuk hartu ditu. Txinan, Japonian eta Korean, adibidez, Guānyīn edo Kannon izenez ezagutzen da, eta sarritan forma femeninoan irudikatzen da. Tibeteko tradizioan, berriz, Chenrezig (Spyan-ras gzigs) izenez ezagutzen da, eta budismo tibetarreko figura nagusietako bat da.

Tradizio eta sutra batzuetan Avalokiteśvara dimentsio kosmikoko figura gisa ageri da. Zenbait testuren arabera, beste jainko edo bodhisattva batzuen iturburu edo jatorritzat ere hartzen da. Hala ere, iturri gehienetan bere ezaugarri nagusia erruki unibertsala da (mahākaruṇā), izaki guztien sufrimendua arintzeko promesari lotua.

Avalokiteśvarari lotuta dago Oṃ maṇi padme hūṃ mantra ospetsua, tibetar budismoan oso hedatua.

Etimologia

Avalokiteśvara izena hainbat osagai morfologikok osatzen dute: ava (“behera”), lokita (lok aditzaren partizipioa; “begiratu”, “ikusi”, “kontuan hartu”) eta īśvara (“jauna”, “agintaria”). Sandhi arauen arabera, a + īśvara elkarketak eśvara ematen du. Horrenbestez, izenak “beherantz begiratzen duen jauna” edo “mundura begiratzen duen jauna” esanahia hartu ohi du, izaki sentikorrak zaintzen dituen figura gisa.

Hala ere, antzinako testu batzuetan Avalokitasvara aldaera ageri da. Zenbait ikertzailek proposatu dute forma hori izan litekeela jatorrizkoa. Kasu horretan, svara (“soinua”) osagaiak “soinuari erreparatzen diona” esanahia emango lioke izenari; alegia, izaki bizidunen deiak edo kexuak entzuten dituena. Interpretazio hori sarritan lotu izan da Txinako itzulpen zaharrekin, batez ere Guānyīn (觀音) formarekin, zeinak “soinuari begiratzen diona” edo “soinuak entzuten dituena” esanahia baitu.

Bestalde, Xuanzang bezalako itzultzaileek Guānzìzài (觀自在) forma erabili zuten. Izendapen horrek īśvara osagaia (“jauna”) islatzen du. Denborarekin, ordea, Ekialdeko Asian nagusitu zen forma Guānyīn izan zen. Hortik eratorri dira beste hizkuntza batzuetako aldaerak: japonieraz Kannon, koreeraz Gwaneum eta vietnamdarrez Quan Âm.

Tibeteraz, bodhisattvaren izena Chenrezig da (Spyan-ras gzigs). Osagai hauek bereizten dira: spyan (“begia”), ras (“jarraitutasuna”) eta gzigs (“begiratu”). Tradizio interpretatiboaren arabera, izenak “etengabe begiratzen duena” edo “errukiz begiratzen duena” esanahia hartzen du.

Sri Lanka: Nātha tradizioa

Sri Lankan Avalokiteśvararen kultua historian zehar presente egon da, nahiz eta gaur egungo budismoa nagusiki Theravada tradiziokoa izan. Tokiko testuinguruan, Nātha-deva izenez ezagutzen da. Irudi hori maiz ageri da tenpluetako santutegietan, Budaren irudiaren ondoan.

Zenbait garaitan Nātha figura Maitreya bodhisattvarekin identifikatzen saiatu izan dira. Hala ere, ikonografia tradizionalak beste lotura bat iradokitzen du. Bereziki esanguratsua da koroan Amitābha Budaren irudia agertzea; ezaugarri hori Avalokiteśvararen ikonografiarekin lotu ohi da.

Ikertzaile askok azpimarratu dute Mahāyānaren eragina Sri Lankan historikoki zabala izan zela. Testuinguru horretan ulertu ohi da Avalokiteśvararen presentzia. Ondorengo mendeetan Theravada ortodoxiak nagusitasuna hartu bazuen ere, Nātha figurak jarraipena izan du herri-debozioan.

Izenak eta tokian tokiko izendapenak

Avalokiteśvararen izena eta irudia hainbat hizkuntza eta tradiziotan moldatu dira. Ondorioz, Asiako eskualde askotan tokian tokiko izendapenak eta interpretazioak garatu dira. Ondoko taulan eskualde nagusietan erabilitako izen erabilienak laburbiltzen dira.

Herrialdea / eskualdea	Izen nagusia(k)	Oharrak	Erreferentzia
Sri Lanka	Nātha / Nātha-deva	Mahāyāna eragin historikoarekin lotua. Zenbaitetan Maitreiarekin identifikatu izan da; hala ere, ikonografiak —bereziki koroan Amitābha agertzeak— Avalokiteśvararekin lotura argia erakusten du.
Myanmar	Lokanātha	Sanskritozko Lokeśvara formaren aldaera. Theravāda testuinguruan ere kultu historikoa izan du.
Thailandia eta Indotxina	Lokeśvara	Sanskritozko izenaren aldaera zuzena. Srivijaya eta Khmer eremuetan ikonografia zabala izan zuen.
Tibet	Chenrezig (Spyan-ras gzigs)	Tradiziozko interpretazioaren arabera, “errukiz begiratzen duena”. Budismo tibetarreko figura nagusietako bat.
Mongolia	Migjid Janraisig	Chenrezig izen tibetarraren aldaera mongoliarra. Budismo tibetarraren hedapenarekin zabaldu zen Mongolian.
Txina	Guānyīn (觀音) / Guānshiyīn (觀世音) / Guānzìzài (觀自在)	Hasierako irudikapenak maskulinoak ziren; denborarekin, ordea, forma femeninoak nagusitu ziren herri-debozioan.
Japonia	Kannon / Kanzeon	Txinatar Guānyīn formaren japoniar aldaera. Hainbat forma ikonografiko garatu ziren, besteak beste Senju Kannon eta Nyoirin Kannon.
Korea	Gwaneum	Koreerazko izen estandarra. Goryeo garaian irudi ikonografiko ugari garatu ziren.
Vietnam	Quan Âm	Ekialdeko Asiako Guānyīn tradizioaren aldaera vietnamdarra. Herri-kultuan oso hedatua.

Guanyin, aldaera femeninoa

Guanyin irudia

Ekialdeko eta Hego-ekialdeko Asian Avalokiteśvararen irudikapen femeninoek garrantzi handia hartu dute. Bereziki ezaguna da jantzi zuridun Guanyin irudia, hainbat testuinguru erlijiosotan eta herri-kultuan zabaldua.

Iturriak eta jatorri-narrazioak

Mahāyāna tradizioa

Avalokiteśvararen irudia Mahāyāna budismoaren sutra nagusietan ageri da modu nabarmenean. Iturri klasikoenetako bat Loto Sutra da; zehazki, 25. kapitulua, “Avalokiteśvara bodhisattvaren Ate Unibertsala”. Kapitulu horretan bodhisattva errukitsu gisa aurkezten da: izaki sentikorren oihuak entzuten ditu eta haren izena dei egiten duten guztiei laguntzen die. Testuak 33 agerpen edo manifestazio deskribatzen ditu, gizonezko zein emakumezko formak barne, izakien beharren arabera.

Bestalde, iturri historikoek erakusten dute Avalokiteśvararen kultua goiztiarra izan zela Indian bertan. V. mendearen inguruan Faxian monje txinatarrak Mathurako monasterioetan bodhisattvari eskaintzak egiten zitzaizkiola idatzi zuen. VII. mendean Xuanzangek ere Indiako hainbat tokitan haren irudiak gurtzen zirela jaso zuen, gizarteko maila guztietako fededunen artean.

Mahāyāna tradizioan Avalokiteśvara lau bodhisattva nagusietako bat da, Mañjuśrī, Samantabhadra eta Kṣitigarbha-rekin batera. Halaber, tradizio batzuetan Amitābha Budaren laguntzaile gisa ageri da. Bereziki garrantzitsua da Lur Garbiaren doktrinan, non Amitābharen ondoan azaltzen den fededunei laguntzeko. Tradizio horietan sarritan hirukote sakratu baten barruan aurkitzen da: Amitābha Buda erdigunean, eta haren bi alboetan Avalokiteśvara eta Mahāsthāmaprāpta bodhisattvak. Irudikapen horrek Lur Garbiaren soteriologian duten eginkizuna adierazten du, bodhisattvek fededunei Amitābharen paradisurako bidean laguntzen dietela irudikatuz.

Zenbait sutrak —Kāraṇḍavyūha Sūtra eta Nīlakaṇṭha Dhāraṇī Sūtra, adibidez— Avalokiteśvara dimentsio kosmikoko figura gisa deskribatzen dute. Testu horien arabera, iragan urrun batean Budatasuna lortu zuen izakia izan liteke; hala ere, errukiagatik bodhisattva moduan agertzea erabaki zuen izaki sentikorrei laguntzeko.

Ikuspegi historiko-testualetik, Alexander Studholmeren ikerketek puntu garrantzitsu bat azpimarratzen dute. Haren arabera, Oṃ maṇi padme hūṃ mantra Kāraṇḍavyūha Sūtra testuan ageri da modu sistematiko eta teologikoki garatuan.

Sutra hori, oro har, K.o. IV.–V. mendeetan kokatu ohi da. Horrenbestez, Avalokiteśvararen eta sei silabako mantraren arteko lotura Mahāyāna testu goiztiar batean dokumentatua dago.

Txinan eta Ekialdeko Asian, Mahāyāna garapenarekin batera, forma esoterikoak eta dhāraṇī-loturiko kultuak ere hedatu ziren. Cundī —hamazortzi besoetako forma— bereziki ezaguna bihurtu zen VII.–VIII. mendeetan, hainbat sutra itzulpenen bidez. Tradizio horiek monasterio giroan ez ezik, herri-debozioan ere eragin handia izan zuten.

Mahāyāna ikuspegitik Avalokiteśvararen ezaugarri nagusia erruki unibertsala da (mahākaruṇā). Haren manifestazio anitzek izaki sentikorrei modu egokian laguntzeko gaitasuna adierazten dute, “bitarteko trebeen” (upāya) kontzeptuaren baitan.

Theravāda testuingurua eta Sri Lanka

Brontzezko Avalokiteśvara irudia Sri Lankan (K.o. 750 inguruan).

Gaur egungo Sri Lankako budismoa nagusiki Theravada tradiziokoa bada ere, iturri historikoek erakusten dute lehen milurtekoan uhartean korronte doktrinal anitz egon zirela. Testuinguru horretan bereziki aipagarria da Abhayagiri vihāra, Anuradhapurako monasterio nagusietako bat. Han Mahāvihāra tradizio ortodoxoaz bestelako joerak dokumentatu dira, Mahāyāna eta, ziurrenik, elementu esoterikoak barne.

Testuinguru horretan ulertu ohi da Avalokiteśvararen kultuaren presentzia Sri Lankan. Tokiko izendapena Nātha edo Nātha-deva da, eta irudi hori maiz ageri da tenpluetako santutegietan Budaren irudi nagusiaren ondoan. Tradizio batzuetan Nātha Maitreya bodhisattvarekin identifikatu izan bada ere, ikonografia klasikoak beste lotura bat iradokitzen du. Bereziki adierazgarria da koroan Amitābha Budaren irudia agertzea; ezaugarri hori Avalokiteśvararekin lotu ohi da.

Andrew Skiltonen arabera, Sri Lankako historiaren kontakizun “ortodoxoak” Theravāda jarraikortasun purua azpimarratu izan du. Hala ere, aztarna arkeologiko eta ikonografikoek Mahāyāna eragin esanguratsua iradokitzen dute. Testuinguru horretan uler daiteke Avalokiteśvararen kultuaren presentzia.

Hego-ekialdeko beste herrialde batzuetan ere —Myanmar edo Thailandia, adibidez— Avalokiteśvara tokiko izenekin gurtu izan da (Lokanātha, Lokeśvara), nahiz eta gaur egun nagusiki Theravāda tradizioa izan. Horrek erakusten du Mahāyāna eta Theravāda arteko harremanak historikoki konplexuagoak izan direla gaur egungo sailkapen doktrinalek iradoki ohi dutena baino.

Ikertzaile garaikideak

Avalokiteśvararen kultuaren jatorria eta hedapena aztertzean, ikertzaileek hainbat hipotesi proposatu dituzte. Horietako batek Kāraṇḍavyūha Sūtra eta beste testu batzuetan agertzen den Potalaka mendia identifikatzen saiatzen da. Shu Hikosaka ikertzaile japoniarraren arabera, antzinako Potalaka —Gaṇḍavyūha Sūtra-n eta Xuanzangen Great Tang Records on the Western Regions lanean agertzen dena— India hegoaldeko Potiyil edo Pothigai mendia izan liteke, gaur egungo Tamil Nadu eta Kerala arteko mugaren inguruan.

Hipotesi horren testuinguruan, Pothigai edo Potiyil mendia Agastyarekin lotutako eremu sakratu gisa ageri da tradizio tamil zaharretan. Zenbait ikerketaren arabera, budismoa eskualdean hedatzean —K.a. III. mendetik aurrera— tokiko praktiken eta elementu budisten arteko nahasketa-prozesuak kultu berriak sortu zitzakeen.

Beste ildo batean, mendebaldeko ikerketan ez dago adostasunik Avalokiteśvararen debozioaren jatorriaz. Zenbait autorek proposatu dute Mahāyānak tokiko jainko edo figura erlijiosoen elementuak bereganatu edo txertatu zituela. Eztabaida hori bereziki ageri da īśvara osagaiaren interpretazioan. Alexander Studholmek, ordea, ñabardura bat proposatzen du: Kāraṇḍavyūha Sūtra bezalako testuek Purāṇa tradizioko hizkera kosmikoa erabiltzen dute Avalokiteśvara figura unibertsal gisa aurkezteko, baina horrek ez du budismoan jainko sortzaile baten doktrina ontologikoa ezartzen.

Garapen historikoa

Dunhuangeko Mogao haitzuloetako horma-pintura (Tang dinastia).

Avalokiteśvararen gurtza Mahāyāna budismoaren garapenarekin batera hedatu zen. Bodhisattvari buruzko aipamen goiztiarrak Mahāyāna sutra batzuetan ageri dira, bereziki Lotus Sūtra eta Kāraṇḍavyūha Sūtra testuetan.

Indian, kultua K.o. lehen milurtekoaren erdialdean zabaldu zen. Garai horretako irudikapen artistikoak Ajantako haitzuloetako pinturetan eta Nālandāko eskulturetan ikus daitezke. Testuinguru horretan Avalokiteśvara maiz Padmapāṇi (“lotoa eskuan duena”) izenarekin irudikatzen zen.

Budismoa Asiako beste eskualde batzuetara hedatu ahala, Avalokiteśvararen gurtza ere zabaldu zen. Txinan VI.–VII. mendeetatik aurrera 觀音 (Guānyīn) izenez ezaguna bihurtu zen, eta denborarekin irudikapen femeninoarekin lotu zen. Txinatik Japoniara eta Koreara ere zabaldu zen tradizio hori: Japonian Kannon izena hartu zuen, eta Korean Gwaneum.

Tibeteko budismoan Avalokiteśvara Chenrezig (སྤྱན་རས་གཟིགས་) izenez ezagutzen da. Tradizio horretan errukiaren bodhisattva nagusitzat hartzen da. Tibeteko interpretazioaren arabera, Dalai Lamaren lerroa Avalokiteśvararen emanazio edo agerpen gisa ulertzen da.

Bestalde, Avalokiteśvararen kultuak lotura geografiko sinboliko batzuk ere garatu zituen Asian. Mahāyāna testu batzuetan bodhisattvaren egoitza mitikoa Potalaka mendia dela adierazten da. Txinako tradizio budistan, leku hori Zhejiang probintziako Putuo mendiarekin (普陀山, Pǔtuó Shān) identifikatu zen. Denborarekin, uharte hori Guānyīn bodhisattvaren santutegi nagusietako bat bihurtu zen Ekialdeko Asian, eta erromesaldi gune garrantzitsua izan da gaur arte.

Agerpenak eta ikonografia

Mahāyāna eta Vajrayāna tradizioetan Avalokiteśvarak agerpen ugari ditu. Zenbait testuren arabera, bodhisattvak forma desberdinak har ditzake izaki sentikorren beharren arabera. Interpretazio hori “bitarteko trebeen” (upāya) printzipioarekin lotzen da.

Ohiko agerpenak

Ikonografian eta kultuan hainbat forma errepikatzen dira. Ondoko taulan agerpen ezagunenetako batzuk laburbiltzen dira.

	Lau besoko Avalokiteśvara (Caturbhuja) Bi esku elkartuta (añjali mudrā), eta besteetan lotoa eta mālā. Sarritan Oṃ maṇi padme hūṃ mantrarekin lotzen da.		Hamaika aurpegiko Avalokiteśvara (Ekādaśamukha) Hamaika aurpegi ageri dira. Goiko aurpegia Budarena izan ohi da, eta gainerakoek existentziaren ikuspegi edo maila desberdinak iradokitzen dituzte.
	Mila beso eta mila begi dituena (Sahasrabhuja Sahasranetra) Beso ugari eta esku-ahurretan begiak. Erruki unibertsala eta jarduteko ahalmena adierazten ditu.		Nīlakaṇṭha (“lepo urdinduna”) Pozoia irentsi eta izakiak babestu zituenaren narrazioekin lotua; ikonografian lepo urdina nabarmendu ohi da.
	Cintāmaṇicakra “Desioen gurpila” sinbolizatzen du; jakinduria eta errukiaren bidezko laguntza irudikatzen du.		Amoghapāśa “Lazo hutsezina”; izakiak sufrimendutik askatzeko ahalmena sinbolizatzen du.
	Hayagrīva (zaldi-burua) Forma haserretua edo babeslea; Vajrayāna tradizioan ohikoa, oztopoak gainditzeko eta babesa emateko.		Jantzi zuridun Guanyin (Ekialdeko Asia) Forma femenino zabaldua; errukiaren ama-irudi gisa interpretatu ohi da tradizio askotan.

Forma horiek eskualde, eskola eta testu desberdinetan garatu dira. Horregatik, ez dute beti esanahi doktrinal bera.

Ikonografia

Avalokiteśvararen irudikapena askotarikoa da tradizio budista desberdinetan. Hala ere, ikonografian forma nagusi batzuk bereizten dira.

Indian garatutako irudikapen klasikoetako bat Padmapāṇi da (“lotoa eskuan duena”). Irudi horretan bodhisattva loto-lore batekin ageri da. Forma hori Ajantako haitzuloetako pinturetan eta Indiako arte budistan maiz ikus daiteke.

Padmapāṇi (Avalokiteśvara), Ajantako haitzuloetan (V. mendea).

Tibeteko budismoan oso hedatua da lau besoko Avalokiteśvara, Chenrezig izenez ere ezaguna. Lau besoek bodhisattvaren ahalmen errukitsua adierazten dute, izaki sentikor guztiei laguntzeko prest dagoela sinbolizatuz.

Beste irudikapen ezagun bat hamaika buruko eta mila besoko Avalokiteśvara da. Buruek izaki guztien sufrimendua ikusteko gaitasuna sinbolizatzen dute; beso ugariek, berriz, laguntza emateko ahalmena. Sarritan esku-ahur bakoitzean begi bat ageri da, jakinduriaren eta errukiaren batasuna adierazteko.

Avalokiteśvararen irudikapenetan hainbat atributu ikonografiko ageri dira maiz:

• lotoa (padma), garbitasun espiritualaren ikurra
• errosarioa (mālā), meditazioa eta mantra-errezitazioa sinbolizatzen dituena
• ur-ontzia edo nektar-ontzia, errukiaren eta sendabidearen adierazpena
• zenbait irudikapenetan ilargia edo oreina ikus daitezke, bakearen eta harmoniaren sinbolo.

Elementu horiek budismoaren arte tradizioetan garatu dira, bereziki India, Tibet eta Ekialdeko Asiako eskultura eta pintura erlijiosoetan.

Mila besoko Avalokiteśvara

Hamaika buruko eta mila besoko Avalokiteśvara (Sahasrabhuja Avalokiteśvara).

Forma honen jatorria azaltzen duen narrazio ezagun baten arabera, Avalokiteśvarak zin egin zuen ez zuela atsedenik hartuko izaki sentikor guztiak askatu arte. Hala ere, sufrimenduaren zabaltasuna ikusita, haren burua zatitu egin zen. Orduan Amitābha Budak berreraiki zuen: hamaika buru eman zizkion eta, ondoren, mila beso, izaki guztiei lagundu ahal izateko.

Ikonografian, beso bakoitzean begi bat ager daiteke. Elementu horrek errukiaren eta jakinduriaren batasuna adierazten du. Forma hau bereziki hedatua da Txinan, Japonian eta Korean.

Avalokiteśvara figura kosmiko gisa

Zenbait Mahāyāna testutan —bereziki Kāraṇḍavyūha Sūtra-n— Avalokiteśvara dimentsio kosmikoko figura gisa ageri da. Testu horretako pasarte batzuen arabera, jainko hindu nagusi batzuk —Vishnu, Shiva edo Brahma— haren gorputzetik sortu ziren.

Ikertzaileek ohartarazi dute irudi hori Purāṇa tradizioaren hizkera kosmikoarekin lotu daitekeela. Testuinguru budistan, ordea, pasarte horiek ez dira jainko sortzaile baten doktrina ontologiko gisa ulertzen; aitzitik, Avalokiteśvararen ahalmen errukitsuaren adierazpen mitologiko gisa interpretatzen dira.

Forma haserretuak Vajrayāna tradizioan

Vajrayāna budismoan bodhisattva eta jainko askok bi irudikapen mota izan ditzakete: forma baketsuak eta forma haserretuak. Azken horiek itxura beldurgarria izan ohi dute —aurpegi sutsuak, hortz ageriak edo suzko haloak—, baina interpretazio tradizionalaren arabera ez dute haserrea adierazten zentzu arruntean. Aitzitik, jakinduriaren eta errukiaren indar eraldatzailea irudikatzen dute, sufrimenduaren eta oztopo espiritualen aurka modu indartsuan jarduten duena.

Testuinguru horretan ulertzen da Avalokiteśvararen zenbait agerpen haserretu, adibidez Hayagrīva. Forma horietan bodhisattvaren errukia modu babesle eta dinamikoan agertzen da: izaki sentikorrak babestu, oztopoak gainditu eta eraldaketa espirituala sustatzeko. Horregatik, Vajrayāna ikonografian irudi beldurgarriak eta errukitsuak elkarrekin ager daitezke, biak errukiaren adierazpen osagarritzat hartuta.

Oṃ Maṇi Padme Hūṃ

Avalokiteśvarari lotutako mantra ezagunena Oṃ maṇi padme hūṃ da. Bereziki zabaldua dago budismo tibetarrean.

Testu garrantzitsu batzuetan —bereziki Kāraṇḍavyūha Sūtra-n— mantra hori errukiaren bodhisattvaren adierazpen nagusitzat aurkezten da.

Tradizio tibetarrean sei silaba horiek existentziaren sei eremuak (ṣaḍgati) garbitzeko ahalmenarekin lotzen dira. Praktikan, mantra hau errezitatzea, idaztea edo otoitz-gurpiletan txertatzea ohikoa da budismo tibetarrean.

Hala ere, ikertzaile batzuek azpimarratu dute mantraren interpretazio sinboliko askok beranduagoko tradizio exegetikoetan dutela jatorria. Jatorrizko testuetan ez dira beti modu sistematikoan azaltzen.

Tradizio interpretatibo batzuen arabera, mantraren sei silabak bodhisattva bideko sei bertute nagusiekin lotzen dira:

Otoitz-gurpila Samdrup Jongkhar-eko hirigunean.

• Oṃ: eskuzabaltasuna
• Ma: etikotasuna
• Ni: jasankortasuna
• Pad: ahalegina
• Me: kontzentrazioa
• Hūṃ: jakituria

Interpretazio hori Tibeteko irakaspen tradizionaletan ageri da, eta izaki sentikorren sufrimendua gainditzeko bide sinboliko gisa ulertzen da.

Beste mantrak eta dhāraṇīak

Avalokiteśvararen kultuan mantra eta dhāraṇīek funtzio liturgiko eta meditaziozko garrantzitsua dute. Mantra laburrak eta errepikakorrak izan ohi dira, kontzentrazioa eta debozioa sustatzeko erabiltzen direnak. Dhāraṇī-ak, berriz, luzexeagoak izaten dira eta testu budista esoterikoetan ageri dira; askotan babesa, garbiketa edo ahalmen errukitsuaren aktibazioa adierazten dute.

Nīlakaṇṭha Dhāraṇī

Nīlakaṇṭha Dhāraṇī (txineraz: 大悲咒, “Erruki Handiaren Dhāraṇīa”) Ekialdeko Asian zabalduenetako bat da. Testu horretan Avalokiteśvara errukiaren ahalmen unibertsalaren iturri gisa aurkezten da, eta dhāraṇīaren errezitazioak babesa eta merezimendua ekartzen dituela adierazten da.

Tradizio batzuetan “lepo urdindun” (nīlakaṇṭha) epitetoa hindu testuinguruko irudiekin lotu izan da. Testu budistetan, ordea, Avalokiteśvararen ahalmen babeslearekin eta sufrimenduaren “pozoia” neutralizatzeko gaitasunarekin lotzen da.

Cundī Dhāraṇī

Cundī (十八臂觀音, hemezortzi besoetako forma) Avalokiteśvararen forma esoterikoetako bat da. Hari lotutako dhāraṇīak Tang dinastian hedatu ziren Txinan, eta gero Japonian eta Korean. Praktika esoterikoetan dhāraṇī hau jakinduria garatzeko eta oztopoak gainditzeko errezitatzen da.

Ekialdeko Asiako praktika liturgikoak

Txinan, Japonian eta Korean Avalokiteśvararen mantrak eta dhāraṇīak erritu kolektiboetan zein eguneroko errezitazioetan erabiltzen dira. Zenbait tradiziotan testu laburrak ere erabiltzen dira, adibidez Ten-Line Kannon Sutra, meditazio eta debozio praktiketan.

Praktika horiek erakusten dute Avalokiteśvararen figura ez dela soilik ikonografian edo mitologian agertzen. Era berean, tradizio budista askotan praktika erlijioso bizien parte da.

Galeria

India (jatorrizko testuingurua)

• 
  Gandhārako Avalokiteśvara, III. mendea.
• 
  Ajaṇṭā-ko horma-pintura, VI. mendea.
• 
  Pāla garaiko Avalokiteśvara, XI.–XII. mendea.
• 
  Pāla garaia, Bihar.

Hego-ekialdeko Asia

• 
  Kanbodiako estatua, VII. mendea.
• 
  Padmapāṇi, Plaosan tenplua, Java (VIII.–IX. mendea).
• 
  Srivijaya garaia, Sumatra (VIII.–IX. mendea).
• 
  Chaiya, Thailandia (VIII. mendea).
• 
  Malaysia, VIII.–IX. mendea.

Sri Lanka

• 
  Brontzezko Avalokiteśvara, K.o. 750 inguruan.

Tibet eta Himalaiako eremua

• 
  Nepaleko Avalokiteśvara, XIV. mendea.
• 
  Hamaika aurpegiko forma tibetarra.
• 
  Mila besoko brontzezko estatua, Tibet, c. 1750.
• 
  Migjid Janraisig, Ulan Bator , Mongolia.
• 
  Chenrezig estatua, Sikkim.

Txina

• 
  Song garaiko Guānyīn, c. 1025.
• 
  Tang garaiko milaka besoetako Guānyīn.
• 
  Cundī forma esoterikoa, Hangzhou.
• 
  Qianshou Guānyīn, Anhui.
• 
  Shiyimian Guānyīn, Hong Kong.

Japonia

• 
  Kannon, Heian garaia.
• 
  Nyoirin Kannon, Kamakura garaia.
• 
  White-robed Kannon, XVI. mendea.

Korea

• 
  Goryeo garaiko pintura, 1310.

Vietnam

• 
  Mila besoko Quan Âm, 1656.
• 
  Quan Âm, Bắc Ninh.
• 
  Nguyễn dinastia.

Bibliografia

Lehen mailako iturriak

• Kāraṇḍavyūha Sūtra. .

• Saddharma Puṇḍarīka Sūtra (Lotus Sutra). .

• Śūraṅgama Sūtra. .

• Nīlakaṇṭha Dhāraṇī Sūtra. .

• Gaṇḍavyūha Sūtra. .

Itzulpen eta edizio akademikoak

• Kubo, Tsugunari; Yuyama, Akira. (2007). The Lotus Sutra. Berkeley: Numata Center for Buddhist Translation and Research ISBN 9781886439399..

• Studholme, Alexander. (2002). The Origins of Oṁ Maṇipadme Hūṁ: A Study of the Kāraṇḍavyūha Sūtra. State University of New York Press ISBN 9780791453452..

Ikerketa akademikoa

• Beer, Robert. (1999). The Encyclopedia of Tibetan Symbols and Motifs. Boston: Shambhala ISBN 9781570624162..

• Bokar Rinpoche. (1991). Chenrezig, Lord of Love: Principles and Methods of Deity Meditation. San Jose: Clearpoint Press ISBN 9780963037107..

• Buswell, Robert E.; Lopez, Donald S.. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press ISBN 9780691157863..

• Deeg, Max. (2003). The Places Where Siddhārtha Trod: Lumbinī and Kapilavastu in the Chinese Buddhist Pilgrim Records. Lumbini: Lumbini International Research Institute ISBN 9789993343905..

• Doniger, Wendy. (1993). Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts. State University of New York Press ISBN 9780791413814..

• Ducor, Jérôme. (2010). Le regard de Kannon. Infolio / Musée d'ethnographie de Genève ISBN 9782884741903..

• Ellwood, Robert S.. (2008). The Encyclopedia of World Religions. New York: Facts on File ISBN 9780816071418..

• Getty, Alice. (1914). The Gods of Northern Buddhism: Their History, Iconography and Progressive Evolution Through the Northern Buddhist Countries. Oxford: Clarendon Press.

• Gour, H. S.. (1929). The Spirit of Buddhism. Madras: Theosophical Publishing House.

• Hikosaka, Shu. (1992). The Potiyil (Potalaka) Mountain and the Origin of the Avalokiteśvara Cult. Tokyo: The Toyo Bunko.

• Holt, John C.. (1991). Buddha in the Crown: Avalokitesvara in the Buddhist Traditions of Sri Lanka. Oxford University Press ISBN 9780195064186..

• Khyentse, Dilgo. (1993). The Heart Treasure of the Enlightened Ones: The Practice of View, Meditation, and Action. Shambhala Publications ISBN 9780877734932..

• Läänemets, Märt. (2006). «Bodhisattva Avalokiteśvara in the Gaṇḍavyūha Sūtra» Chung-Hwa Buddhist Studies 9: 295–339..

• Powers, John. (2007). Introduction to Tibetan Buddhism. Snow Lion ISBN 9781559392822..
• Skilton, Andrew. (2004). A Concise History of Buddhism. Windhorse Publications ISBN 9780904766929..

• Williams, Paul. (2009). Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations. Routledge ISBN 9780415356534..

• Yü, Chün-fang. (2001). Kuan-yin: The Chinese Transformation of Avalokitesvara. Columbia University Press ISBN 9780231123051..

Kontsulta-lan orokorrak

• Britannica. (2026). Avalokiteśvara. Encyclopaedia Britannica.

Iturri instituzionalak eta web-iturriak

• From Birth to Exile. The Office of His Holiness the Dalai Lama.

• Ten-Line Kannon Sutra (Jikku kannon gyō 十句觀音經). Soto Zen International.

Kanpo estekak

• Datuak: Q193849
• Multimedia: Avalokiteśvara / Q193849