Guraso-en iturria ikusi

[[Fitxategi:PikiWiki Israel 4062 A pair of immigrants and a child.jpg|thumb|200px|]][[Biologia]]n eta, bereziki, [[genetika]]n, gurasoburu esatenzaio haur baten gurasoari edo gurasoei, hau da,herentzia genetiko bat transmititzea eragiten duenugalketa ([[sexu]]ala edo [[Asexualtasun|asexuala]]) eragiten duengizabanakoari edo norbanakoei.

Parentala latinezko parentàlis hitzetik dator, "gurasoei buruzkoa". Gurasoei edo ahaideei dagokien edo dagokien zerbaiti dagokion adjektiboa da. Sinonimo hauek ditu: aitatiarra, aitatiarra, aberria, familiakoa, amaganikoa, amaganikoa. Bada bigarren adiera bat, adjektibo gisa ere bai, [[biologia]]ren alorrean, guraso bati edo biei dagokiena. Akademiak adierazten du substantibo gisa ere erabiltzen dela.

Biologian, espezie bereko organismoen artean sortzendiren harreman biotikoei ere erlazio intraespezifikoakdeitzen diegu, eta horrek familia-maila batean edoahaidetasun-mailaren arabera banatzen du:

'''Gurasoena''': bi gurasoek eta umeak osatzen dutena,usoarekin gertatzen den bezala.

'''Matriarkala''': arrak kumea zaintzeari utzi eta emeariuzten dionean, [[eskorpioi]], [[karraskari]] eta besteugaztunen kasuan gertatzen den bezala.

'''Filiala''': gurasoek utzi egiten dute umea, arrain espezieaskotan gertatzen den bezala.

'''Familia-elkarteak''' ere izan daitezke:

'''Monogamoak''', arrak eta emeak osatzen dutenean.Horren adibide bat beltxarga izan daiteke (Cygnusaroma).

'''Poligamak''', eme bat eta ar batzuk ([[poliandria]]).Poliandriaren adibide bat erlearen moduko intsektusozialak dira. ([[Erle arrunt|Apis mellifera]]). Edo ar bat eta zenbaiteme ([[poliginia]]). Poliginiaren adibide bat oilarra etaoiloak izan daitezke, [[Oilo|Gallus gallus]], edo oreinak([[Orein|Cervidae]]). Gizarte batzuetan zabalduta dago baipoliandriaren eta bai poliginiaren praktika.

Gizakion kasuan, gurasolagunak [[aita]] eta [[ama]] izan ohidira, kasu asko dauden arren.

Asexualki ugaltzen diren [[izaki bizidun]]en kasuan,adibidez, fisio bitarraren ondorioz, [[zelula ama]]k, zatituondoren, bi zelula alaba sortzen ditu, hau da, bikoiztuegiten da, baina ez da [[heriotza]]rik gertatzen.

Gameto anisogamoak dituzten espezieei dagokienez, amaren [[obulu]] handi bat eta aitaren [[espermatozoide]] txiki bat izatearekin lotuta dago ia beti, eta amak ematen du etorkizuneko [[Zurtoin (argipena)|zurtoinaren]] elikadura-ekarpenik handiena. Gainera, [[DNA]]-edukiari dagokionez, amak informazio genetiko gehiago ematen du, nukleotik kanpoko material genetikoa baitago (bi gurasoek modu ekitatiboan transmititzen dutena), zehazki mitokondrioena eta, [[landare]]etan, baita [[Plastozianina|plaston]] ere, amaren herentziaren bidez bakarrik transmititzen dena.

Guraso-kontrola terminoa erabiltzen dute batzuekgurasoek kontrola ezartzeko helduak ez diren seme-alabek nola erabiltzen dituzten komunikazio-ekipobatzuk, [[Internet]], eta beste komunikazio-jarduera batzuketa beste ekipo elektroniko batzuk, gurasoengainbegiratzea behar izan dezaketenak. Gurasoenkontrola, adingabeek [[telebista]]n ikus dezaketenaeta/edo komunikazio-sare batean egin dezaketenazehazten duena.

== Ikus, gainera ==
* [[Filiazio (argipena)|Filiazioa]]

== Kanpo estekak ==
{{wikiztegia|guraso}}
{{autoritate kontrola}}

{{familia}}

{{zirriborro}}

[[Kategoria:Familia]]
[[Kategoria:Amatasuna]]
[[Kategoria:Gurasotasuna]]